Archief Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Fonds
Periode
1914-2000 (2008)
Omvang
2 m.
Raadpleging
Beperkt
Toestemming
vereist van het FDN-Fonds
Zie informatie over raadpleging
Geschiedenis
Opgericht in 1914 met als doel het inzamelen van geld ten behoeve van F. Domela Nieuwenhuis (1846-1919) en zijn gezin; na het overlijden van zijn weduwe in 1933 werd het geld gebruikt voor het openstellen van de bibliotheek van Domela, die zij in 1922 aan het Fonds schonk, samen met het meubilair uit zijn studeerkamer; dit museum was vanaf 1925 gevestigd op verschillende adressen in Amsterdam; het verhuisde in 1999 naar Heerenveen; de bibliotheek en het archief zijn aanwezig op het IISG; het Fonds organiseerde tenstoonstellingen en stimuleert publicaties over Domela.
Inhoud
Agenda's en notulen 1914-1966, 1968, 1978-2000; correspondentie 1914-1926, 1948-1966, 1978-1997; stichtingsacte en reglementen 1915-1922, 1964-1965; financiële stukken en verslagen 1914-1939, 1955-1966, 1978-1999; stukken betreffende confiscatie van fondsgelden en rechtsherstel 1940-1941, 1945-1959, subcomité's 1914-1923, geschiedenis en archief 1966; corespondentie over steunverlening met F. Domela Nieuwenhuis, zijn weduwe en latere contacten met zijn zoon 1912-1926, 1949, 1958-1959; stukken inzake de huldiging van Domela bij zijn 70ste verjaardag 1916, bibliotheek en museum 1921-1997, tentoonstellingen 1959-1996, schenkingen 1925-1997, publicaties 1922-1923, 1955, 1987; documentatie c. 1872-1999.
Stukken van het Comité F. Domela Nieuwenhuis Monument-Fonds 1928-1931, de Economisch Historische Bibliotheek 1933-1940, C. Kitsz (1919-) 1937-1941, 1945-1954, S. Kaper 1957-1958, M. Hunink 1981-1982, 1984-1986, A. Lehning 1986, 1989 en Arthur de Jong 1986-1999.
Bewerking
Inventaris gemaakt door Atie van der Horst in 2004
INLEIDING
Historische schets
Het Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Fonds werd opgericht in 1914 op initiatief van A.M. Reens , hotelier op het Rembrandtplein, met het doel Ferdinand Domela Nieuwenhuis financieel te ondersteunen. Na zijn dood op 18 november 1919 werden zijn weduwe B. Domela Nieuwenhuis-Godthelp en zijn zoon Cesar door het Fonds gesteund. De fondswerving werd in 1923 gestaakt, waarna de plaatselijke subcomité's, die tot dan bestonden, werden opgeheven. Na het overlijden van mevrouw Domela Nieuwenhuis in 1933 werd het kapitaal van het Fonds aangewend voor het openstellen van de bibliotheek van Ferdinand Domela Nieuwenhuis , die zij in 1922 aan het Fonds had geschonken, samen met het meubilair uit zijn studeerkamer. Het museum was al vanaf 22 november 1925 gevestigd in het perceel Alberdingk Thijmstraat 7 te Amsterdam, onder leiding van het bestuur van de afzonderlijke Stichting Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Museum , die tot 1933 functioneerde. Er was apart geld voor ingezameld.
In 1934 werd het museum ondergebracht bij de Economische-Historische Bibliotheek , en gevestigd in het tuinhuis van hun pand Herengracht 220. De opening vond plaats op 25 februari 1934. De collecties overleefden hier de oorlog, onontdekt door de bezetter. Daarentegen kwam het kapitaal van het Fonds de oorlog niet ongeschonden door. Het werd geconfisqueerd en na veel moeite was in 1958 ongeveer de helft gerecupereerd. Omdat het kapitaal deels was gestoken in hypotheken aan het N.V. Nationaal Arbeids Secretariaat -gebouw en in een terrein in Beekbergen van het Vacantie-Kinderfonds van het NAS , bevinden de stukken betreffende rechtsherstel van deze organisaties zich bij het Fonds-archief. Het NAS werd na de oorlog niet heropgericht.
Het museum verhuisde in 1957 naar Keizersgracht 264 en in 1969 naar Herengracht 266, waar het was ondergebracht bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) . Toen het s24 IISG verhuisde uit de binnenstad in 1981 kon het museum gehuisvest blijven in dit pand dat werd betrokken door D'Witte Leli , onderdeel van de Hogeschool Amsterdam . De museumruimte werd verbouwd en de heropening vond plaats op 28 maart 1987. Andere plannen met het pand leidden in 1999 tot de verhuizing van het museum naar Heerenveen, waar het is ondergebracht in het Museum Willem van Haren . De bibliotheek en het archief van Ferdinand Domela Nieuwenhuis zijn aanwezig op het IISG . Sinds de statutenwijziging van 1965 streeft het Fonds ook naar uitbreiding van de bibliotheek met geschriften die verband houden met het leven van Ferdinand Domela Nieuwenhuis en naar het uitgeven van publicaties, het organiseren van tentoonstellingen en het beleggen van bijeenkomsten.
Het bestuur van het Fonds heeft zich steeds gekenmerkt door een hoge mate van stabiliteit. Bestuursleden bleven zeer lang aan en hun lidmaatschap werd vaak beëindigd door hun overlijden. Het meest bepalende bestuurslid in de twintigste eeuw was toch wel anarchist Albert de Jong , die penningmeester was van 1914 tot 1923 en van 1948 tot zijn dood in 1970. Tevens was hij van 1957 tot 1970 secretaris. Als penningmeester werd hij opgevolgd door zijn zoon Arthur de Jong die terugtrad in 1999.
Meer informatie over de geschiedenis van het Fonds is te vinden in de Beknopte geschiedenis van het F. Domela Nieuwenhuisfonds 1914-1966 van Albert de Jong (inv.nr. 51) en in inv.nr. 101.
Publicaties
Zowel het Fonds zelf als haar bestuursleden hebben een aantal publicaties doen verschijnen. Ook zijn publicaties van anderen ondersteund. Hieronder volgen enkele titels:
Albert de Jong , Domela Nieuwenhuis (Den Haag 1966; herdruk 1972 en 1981).
Albert de Jong (red.), Van Christen tot anarchist en ander werk van F. Domela Nieuwenhuis (Utrecht 1971).
Gé Nabrink , Bibliografie van, over en in verband met Ferdinand Domela Nieuwenhuis (Leiden 1985).
Gé Nabrink en Corrie van Sijl , Bibliografie van, over en in verband met Ferdinand Domela Nieuwenhuis (Amsterdam 1992).
Thom Holterman , Hans Ramaer en Manja Bakker , Omtrent Domela Nieuwenhuis: drie lezingen over zijn actualiteit (Bergen 1987).
Bert Altena (red.) m.m.v. Rudolf de Jong , 'En al Beschouwen alle broeders mij als den verloren broeder': familiecorrespondentie van en over Ferdinand Dolema Nieuwenhuis , 1846-1932 (Amsterdam 1997).
Overdracht van het archief
In 1939 is door de toenmalige directeur W. van Blijenburg het archief over de periode 1914-1923 aan de Economisch-Historische Bibliotheek (EHB) overgedragen (inv.nr. 68, jv 1939). Sindsdien zijn er periodiek aanvullingen ontvangen. Het archief is echter niet volledig. Van secretaris H. Maters (1928-1931) is geen enkel stuk aanwezig, van secretaris E. Bouwman (1931-1955) zijn slechts enkele brieven en circulaires aanwezig. Ook ontbreken de stukken van 1967 tot 1977 grotendeels. Naast het hoofdarchief zijn er wel stukken overgedragen die verband houden met het archief, veelal door bestuursleden. Van C.J. Priem (lid van het FDNF bestuur vanaf c. 1922, voorzitter van 1955 tot zijn dood in 1964) zijn in 1940 stukken ontvangen van het Comité Ferdinand Domela Nieuwenhuis Monumentfonds waarvan hij voorzitter was van 1928 tot 1932 (inv.nr. 68, jv 1940). Van C. Kitsz (voorzitter van 1937 tot zijn overlijden in 1955) zijn stukken ontvangen over de periode 1923-1941, 1945-1954. Deze stukken betreffen naast het FDNF ook enige stukken over zijn andere activiteiten.
Annie Adama van Scheltema , bibliothecaresse van de EHB en het IISG , droeg in oktober 1976 stukken over met betrekking tot het beheer van het museum en de collecties in de periode 1933-1940. Hoewel deze strikt genomen tot het EHB -archief behoren, zijn zij hier meer op hun plaats.
Siem Kaper (vanaf 1955 bestuurslid en van 1970 tot 1990 voorzitter) schonk in 1987 een dossier betreffende voormalig secretaris Theo Harsman uit 1957-1958. Verder werden stukken overgedragen door bestuurslid en staflid van het IISG , Maria Hunink uit 1981-1986, door Arthur Lehning (betrokken bij het Fonds sinds 1948, bestuurslid tot 1991, voorzitter van 1965-1970, erevoorzitter van 1991 tot zijn dood), uit 1986, 1989, en door Arthur de Jong , (bestuurslid sinds 1960, penningmeester van 1970 tot 1999, uit 1986-1999.
Ordening
Alle bovengenoemde stukken zijn beschreven in deze inventaris. Deze is gebaseerd op de inventaris uit 1966, gemaakt door Albert de Jong . De ordening van de stukken in dossiers is gehandhaafd, waarbij recentere archiefdelen zijn toegevoegd. De inventaris is opnieuw ingedeeld volgens de geldende archivistische principes. Een concordans van de oude naar de nieuwe nummers bevindt zich in inv.nr. 52. De stukken afkomstig van anderen zijn grotendeels achteraan geplaatst. Een deel van de stukken is echter ingevoegd in het hoofdarchief. Het betreft hier stukken opgemaakt in functie, al dan niet officieel (zie inv.nrs. 35-36, 62, 69, 73, 76-80, 82 en 97). Uit het archief zijn alleen dubbelen verwijderd. Beeldmateriaal, o.a. foto's van het museum, is opgenomen in de collectie van Beeld en Geluid van het IISG, en terug te vinden via de collectiecode 'FDN-Fonds'.
INVENTARIS
ALGEMEEN
Agenda's en notulen
Algemene- en bestuurscorrespondentie
- 5-26
-
Ingekomen
stukken en kopieën van uitgaande stukken. Met bestuurscorrespondentie.
1914-1926, 1948-1966, 1970, 1978-1997.
22 mappen.
- 15
-
1948-1958, 1960-1966 en z.j.
N.B. Betreft algemene correspondentie van Albert de Jong , penningmeester, secretaris en directeur.
- 16
-
1949-1966, 1969-1970.
N.B. Betreft bestuurscorrespondentie van Albert de Jong en circulaire van Arthur Lehning naar aanleiding van zijn overlijden.
BIJZONDER
Organisatie
Financiën
- 37
- Afschriften van hypotheekaktes ten laste van het ' N.V. NAS Gebouw ' en de Vereeniging Vacantie-Kinderfonds van het Nationaal Arbeids-Secretariaat . 1930, 1934, 1938. 1 map.
- 38
-
Polissen
van de opstalverzekering van het '
N.V. NAS Gebouw
',
Brederodestraat 17 en 17A te Amsterdam.
1930, 1940.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A3.
- 39
-
Polissen
van de opstalverzekering en roerende goederen op het terrein te Beekbergen van
het
Vacantie-Kinderfonds
van het
Nationaal
Arbeids-Secretariaat
.
1933-1937.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A3.
Confiscatie en rechtsherstel
- 42
- Stukken betreffende confiscatie van de Fondsgelden door M.M. Rost van Tonningen . 1940-1941. 1 omslag.
Subcomité's
- 47
- Circulaires aan vrienden en geestverwanten, organisaties en Subcomité's van het Landelijk Comité en van Subcomité's. 1914-1922. 1 map.
- 48
- Ingekomen brieven, steunlijsten, financiële verslagen en enkele gedrukten van het Subcomité Rochester, N.Y, USA . 1917-1922 en z.j. 1 map.
Taakuitoefening
Steunverlening aan de familie en latere contacten
- 53
-
Correspondentie met
Ferdinand Domela
Nieuwenhuis
.
1912-1913, 1915, 1917-1919.
1 omslag.
N.B. Deels gericht aan P. Boorsma .
Bibliotheek en museum
Alberdingk Thijmstraat 7, Amsterdam
- 57
- Correspondentie betreffende de akte van schenking van de bibliotheek van Ferdinand Domela Nieuwenhuis . 1921-1923. 1 omslag.
- 58
- Concept-contract met het PAS Amsterdam betreffende de zorg voor huisvesting en onderhoud van de bibliotheek. 1922. 1 omslag.
- 59
-
Notulen
van de eerste en laatste vergadering van het bestuur van de
Stichting
Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Museum
.
1924, 1939.
1 omslag.
N.B. Voorzitter W. van Blijenburgh , secretaris E. Bouwman , penningmeester C. Kitsz .
- 62
-
Financiële verslagen van het de
Stichting Ferdinand Domela
Nieuwenhuis-Museum
.
1924-1933.
1 omslag.
N.B. Deels afkomstig van C. Kitsz .
Economisch-Historische Bibliotheek
- 65
- Rapport van de Commissie ingesteld door het Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Fonds inzake het toekomstig beheer van de bibliotheek van wijlen Ferdinand Domela Nieuwenhuis . 1933. 1 omslag.
- 66
- Contract met het Economisch-Historisch Archief betreffende het beheer van de bibliotheek en het museum, ondergebracht in het tuinhuis van de Economisch-Historische Bibliotheek . Concept. 1933. 1 omslag.
- 67
- Verslag van de opening van de bibliotheek van Ferdinand Domela Nieuwenhuis , ondergebracht in de Economisch-Historische Bibliotheek op 25 februari [1934]. Met een lijstje van te verhuizen objecten. 1934 en z.j. 1 omslag.
- 68
- Jaarverslagen van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis- Museum opgesteld door de Economisch-Historische Bibliotheek . 1934-1940. 1 omslag.
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis
- 72
- Correspondentie met het IISG , onder meer betreffende het in bruikleen geven van de bibliotheek en het archief en het beschikbaarstellen van ruimte voor het museum. Met het contract van 12 februari 1957 en lijsten van leden van de Raad van advies en het Bestuur van het IISG . 1949-1966 en z.j. 1 map.
Nutsseminarie 'D'Witte Leli'
- 75
- Contract met de Stichting Nutsseminarium aan de Universiteit van Amsterdam . Fotokopie. 1985. 1 omslag.
- 76
- Stukken betreffende de voorbereiding van de herinrichting en heropening van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum in het pand Herengracht 266 in gebruik bij het Nutsseminarium 'D'Witte Leli' , afkomstig van Maria Hunink , lid van de Werkgroep Domela Nieuwenhuis Tentoonstelling. 1986-1987. 1 map.
- 77
-
Concept-teksten voor de brochure
Ferdinand Domela
Nieuwenhuis: 1846- 1919
(Amsterdam 1987) verschenen bij de heropening
van het museum, afkomstig van
Maria Hunink
.
1986.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A3.
- 78
-
Catalogus van het
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
Museum
. Gebrocheerde fotokopie.
1987.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A3; afkomstig van Maria Hunink .
- 79-80
- Stukken betreffende de voorbereiding van de heropening, afkomstig van Arthur Lehning , met betrekking tot de algemene opzet en de openings- en feestrede. Met knipsels en retroacta. 1882, 1935, 1959, 1987 en z.j. 2 omslagen.
- 81
-
Verslag
van de heropening van het
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
Museum
op zaterdag 28 maart 1987. Met afspraken met
'
d'Witte Leli
' betreffende de openstelling van het museum.
1987.
1 omslag.
N.B. Zie ook inv.nr. 99.
Tentoontellingen
- 85-86
- Stukken betreffende de Ferdinand Domela Nieuwenhuis tentoonstelling in Museum Fodor in Amsterdam van 17 december 1959 tot en met 24 januari 1960 ter herdenking van zijn overlijden 40 jaar eerder. 1959-1960. 2 mappen.
- 87
-
Stukken
betreffende de tentoonstelling in het gemeentelijk gymnastieklokaal te
Gorredijk van 24 september tot en met 1 oktober 1960.
1960.
1 omslag.
N.B. Zie ook inv. nr. 107.
- 88
-
Stukken
betreffende de tentoonstelling in het buurthuis
Iemekörf
in Beerta van 15 tot en met 21 oktober 1960.
1959-1961.
1 omslag.
N.B. Zie ook inv.nr. 107.
- 89
- Correspondentie betreffende het - niet uitgevoerde - plan voor een tentoonstelling in Groningen. 1960. 1 omslag.
Schenkingen en Ferdinand Domela Nieuwenhuis- stukken elders
Publicaties
- 94
- Correspondentie gevoerd door de Commissie uitgave werken van Ferdinand Domela Nieuwenhuis . 1922-1923. 1 omslag.
- 95
- Correspondentie betreffende publiciteit in verband met de publicatie van de inventaris van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis archief, in bruikleen gegeven aan het IISG . Met een persbericht. 1955-1956. 1 omslag.
- 96
- Stukken betreffende het 'Project Bibliografie Ferdinand Domela Nieuwenhuis', 'Eig[en] Studiekr[ing]', afkomstig van Arthur Lehning . 1963 en z.j. 1 omslag.
- 97
- Correspondentie met Gé Nabrink betreffende zijn werkzaamheden aan een bibliografie van Ferdinand Domela Nieuwenhuis en zijn verzoek om financiële steun. 1979-1980. 1 omslag.
- 98
- Correspondentie met Theo van Tijn betreffende ondersteuning van zijn voorgenomen publicatie van Ferdinand Domela Nieuwenhuis ' briefwisseling met buitenlanders. Met een lijst van te publiceren brieven. 1980 en z.j. 1 omslag.
DOCUMENTATIE
- 102
-
Knipsels en
documentatie betreffende
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
.
1921, 1935, 1938-1939, 1946-1947, 1958, 1960, 1965, 1967-1969,
1971-1972, 1978, 1987-1988, 1991, 1993-1994, 1999 en z.j.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A2.
- 103
-
Knipsels
betreffende
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
van artikelen
naar aanleiding van zijn 50-jarige sterfdag.
1969-1970.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A2.
- 104
-
Knipsels en
gedrukten betreffende
Cesar Domela Nieuwenhuis
.
1966, 1970, 1980, 1987-1988 en z.j.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A2.
- 105
-
Knipsels en
gedrukten betreffende het
Ferdinand Domela Nieuwenhuis-
Fonds
, het museum, de bibliotheek en het monument.
1920-1922, 1925-1926, 1929, 1931, 1934, 1936, 1946, 1954, 1965-1968,
1987, 1990, 1996 en z.j.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A2.
- 110
-
Teksten van
radioprogramma's betreffende
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
.
Met knipsels.
1960, 1963, 1971-1972.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A3.
STUKKEN AFKOMSTIG VAN BESTUURSLEDEN EN ANDEREN
Comité Ferdinand Domela Nieuwenhuis Monumentfonds
Landelijk comité
- 113
- Verslag van het 4e congres van de Nederlandsche Syndicalistische Federatie van Overheidspersoneel waarop het voorstel voor het Ferdinand Domela Nieuwenhuis monument werd aangenomen. 1928. 1 omslag.
- 116
- Circulaires aan sympathiserende organisaties, groepen en personen en subcomité's. 1929-1931 en z.j. 1 omslag.
- 117
- (Jaar)verslag Het ontstaan van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Monument. Overzicht der werkzaamheden 31 maart 1928 - 31 december 1931 . [1932]. 1 omslag.
- 119
- Stukken betreffende de organisatie van de herdenkingsvergadering van Ferdinand Domela Nieuwenhuis op 18 november 1930. 1930. 1 omslag.
- 120
- 'Programma der onthulling' op 20 augustus 1931. Met manuscript van het voorwoord en van een verslag van het slaan van de eerste paal voor de fundering in 1930. 1930-1931. 1 omslag.
- 121
- Ingekomen brieven betreffende aanvragen van kaarten voor bijwoning van de onthulling. 1931. 1 omslag.
- 122
- Ingekomen brieven betreffende de aanmelding van medewerkers, betreffende logies en andere aangelegenheden met betrekking tot de onthullingsfestiviteiten. 1931. 1 omslag.
- 123
-
Tekst en
muziek van de cantate ter gelegenheid van de onthulling van het monument van
Ferdinand Domela Nieuwenhuis
, geschreven door
F.
Boot
en
Adolphe Karelsen
.
1931.
1 omslag.
N.B. Groot formaat A3.
Economisch-Historische Bibliotheek
- 131-132
- Lijsten van aankopen van publicaties en archiefstukken voor de bibliotheek van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Museum . 1933- 1939. 2 mappen.
- 133
- Ingekomen brief en doorslagen van uitgaande brieven van Annie Adama van Scheltema aan directeur en bestuur van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis- Fonds . 1933-1934, 1938. 1 map.
- 134
- Ingekomen brieven en kopieën van uitgaande brieven van Annie Adama van Scheltema ten behoeve van het Ferdinand Domela Nieuwenhuis- Museum (Bibliotheek). 1934-1935, 1937-1940. 1 map.
C. Kitsz, voorzitter Ferdinand Domela Nieuwenhuis- Fonds
- 138
- Stukken betreffende het Vacantie-Kinderfonds van het Nationaal Arbeids-Secretariaat . 1931, 1937-1940. 1 omslag.
- 139
- Stukken betreffende het verkrijgen van rechtsherstel voor het Vacantie- Kinderfonds van het Nationaal Arbeids- Secretariaat (NAS) en haar toenmalige hypotheekverstrekker, het Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Fonds . 1946-1954. 1 map.
- 140
- Stukken betreffende (de opheffing van) het Nationaal Arbeids- Secretariaat (NAS) en de inbeslagname van het NAS-Gebouw. Met referenties voor het personeel van het NAS . 1938-1940. 1 omslag.
- 141
-
Stukken
betreffende het verkrijgen van rechtsherstel voor de
N.V.
NAS-Gebouw
.
1938-1940, 1945-1946, 1952-1954.
1 omslag.
N.B. Zie ook inv.nr. 46.
- 142
- Stukken betreffende rechtsherstel voor de Landelijke Federatie van Bouwvakarbeiders in Nederland en voor de Onafhankelijke Bedrijfs-Federatie van Werkers in de Metaalindustrie . (1919, 1931, 1933, 1940) 1945-1951. 1 omslag.
- 143
- Ingekomen brief van de Nederlandse Federatie van Sigarenmakers en Tabaksbewerkers met betrekking tot rechtsherstel. 1945. 1 omslag.
- 144
- Stukken betreffende het Plaatselijk Arbeids Secretariaat (PAS) Amsterdam en het Plaatselijk Arbeids Secretariaat (PAS) Zaanstreek . 1934, 1941. 1 omslag.
Arthur de Jong, penningmeester Ferdinand Domela Nieuwenhuis-Fonds
- 150
- Bestuurs- en financiële correspondentie, afkomstig van Arthur de Jong . Met enkele financiële stukken. 1986-1989, 1992-1999. .
- 151
- Stukken betreffende de inschrijving bij de Kamer van Koophandel . 1987-1989, 1994, 1998. 1 omslag.
- 152
- Stukken betreffende contacten met het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) . 1990-1991, 1993. 1 omslag.
- 153
- Stukken betreffende herdenkingactiviteiten, studiedagen en lezingen ter gelegenheid van het 150e geboortejaar van Ferdinand Domela Nieuwenhuis . 1996. 1 omslag.