Archief Elisabeth Fisher-Spanjer
Periode
(1914-) 1925-2007
Omvang
1.2 m.
Raadpleging
Beperkt
Toestemming
vereist voor inv. nrs. 1-149 van gevolmachtigde van schenker
Zie informatie over raadpleging
Biografie
Geboren in Amsterdam 1915; bekend als Bep Spanjer , noemde zich later Elizabeth ; kind uit een vrij huwelijk van linksrevolutionaire ouders; lid van de Revolutionaire Jeugdbond in 1931; secretariaatsmedewerker bij het Nationaal Arbeids-Secretariaat 1933-1938; had in die tijd een relatie met Henk Sneevliet ; secretaresse bij de publiciteitsafdeling van filmmaatschappij Metro-Goldwyn Mayer in Amsterdam 1938-1941 waar zij een relatie kreeg met journalist Henk Scholte ; werkte voor de gelijkgeschakelde filmindustrie 1942-1944; van 20 mei tot 1 juli 1944 opgesloten in Scheveningen en Vught terwijl zij in verwachting was; in september 1944 reisde zij de vader, Louis Thijssen redacteur van De Gil achterna, die naar Duitsland was gevlucht; beviel in december 1944 van Victor Sebastiaan en woonde bij de familie Stägemann in Wolfenbüttel; vertaler bij het Landratsamt Wolfenbüttel; in 1946 naar Berlijn met ex-concentratiekampgevangene Joop Zwart die zich bezig hield met de opsporing van vermisten; huwelijk in 1948, dochter Elisabeth (Pop) geboren in 1953; vanaf 1950 in Amstelveen verzorgde zij met Joop Zwart de Nederlandse editie van de Deutsche Korrespondenz (Bonn) 1952-1970; secretaresse van Frans Goedhart vanaf 1952; betrokken bij anti-communistische aktiviteiten, zoals begeleiding transport hulpgoederen voor Hongarije 1956; zij verliet Joop Zwart in 1959; tweede huwelijk in 1967 met Frank S. Fisher (1912-1969) een tot Amerikaan genaturaliseerde voormalige Duitse Trotskist van joodse afkomst; literair agent van de Alexander Herzen Foundation (Stichting) c. 1969-1978. Zie verder de biografie van Rob Hartmans, Alleen in de wind. Een leven in de twintigste eeuw (Amsterdam 2007).
Inhoud
Dagboek 1931-1932; zakagenda 1937; correspondentie 1933-1941, 1953-2007 met Willy Brandt 1968-1979, Theo van Driesten 1933, 1937, Frank S. Fisher 1958-1970, Klaus Harpprecht 1953-1973, Richard en Lotte Löwenthal 1958-1985, Iness(sa) Rubin-Aksel'rod 1980-1984, Henk Sneevliet c. 1938, 1941, Gertrud Stägemann 1955-1980, Raymond Stoop 1937-1938, Monique Thijssen 1977-2003, Bas Zwart c. 1962-1971 en anderen; stukken betreffende haar periode in Duitsland 1944-1948; haar aanstelling bij het Nationaal Arbeidssecretariaat 1932, 1936-1937, werk voor de Nederlandse editie van de Deutsche Korrespondenz (Bonn) 1952-1968 en de Ambassade van de BRD in Den Haag 1965-1977, 1995; stukken betreffende anticommunisme en andere maatschappelijke initiatieven 1956-1957, 1967, 1988; stukken betreffende Joop Zwart c. 1930-1999; stukken afkomstig van anderen: enkele stukken van haar moeder Elisabeth de Jong en haar kinderen Bas en Elisabeth (Pop) Zwart 1935, 1942, 1964, 1967; Frank S. Fisher ( Franz Jakubowski ) 1921-1970; Kurt en Nelly Jakubowski (Frank's ouders) 1938-1969; Alexander Herzen Foundation (Stichting) 1968-2005.
Ordening
Uit het archief is niet geschoond. Alleen dubbelen zijn verwijderd. Enkele stukken uit het archief zijn toegevoegd aan het archief van Henk Sneevliet en enkele gedrukten zijn opgenomen in de bibliotheek. Beeldmateriaal is opgenomen in de collectie van Beeld en Geluid en terug te vinden via de collectiecode E. Fisher-Spanjer . Bij het privéarchief van Elisabeth Fisher-Spanjer bevinden zich nog stukken van de Alexander Herzen Foundation (Stichting) . Het grootse deel van haar AHF-stukken zijn opgenomen in het afzonderlijke AHF-archief waarvan al eerder een lijst was gemaakt. Daartussen bevinden zich ook stukken die eigenlijk in haar privéarchief thuishoren. Het is aan te raden beide archieven te raadplegen.
Bewerking
Inventaris door Atie van der Horst in 2009
Inventaris
Periode tot 1942
- 5
- Diploma's voor steno in Nederlands en Duits en voor Engelse handelscorrespondentie. 1931-1932. 1 omslag.
Periode 1944-1948
- 10
- Afspraakkaartje voor gevangene E. Spanjer bij het K.I. Zahn-Station Herzogenbush. 26 juni [1945]. 1 stuk.
- 11
- Boekje van de Säuglingsfürsorge im Kreise Wolfenbüttel betreffende Victor Sebastiaan . [1945]. 1 stuk.
- 12
- Verklaringen en een getuigschrift betreffende haar aanstelling als vertaalster bij de gemeente Wolfenbüttel. 1945-1947. 1 omslag.
- 13
- Kopieën van uitgaande brieven aan de Commander of Military Government en aan de Kreisjugendpfleger in Wolfenbüttel betreffende haar suggesties voor de heropvoeding van de jeugd in Duitsland. 1945-1946. 1 omslag.
- 14
- Kopieën van uitgaande brieven aan de Commander of Military Government in Wolfenbüttel betreffende het ontslag van stoker Julius Stägemann , van hemzelf en van Elisabeth Spanjer . 1945. 1 omslag.
- 18
- Typoscript geschreven in Wolfenbüttel betreffende de voedselsituatie, jeugd, vluchtelingen uit het Oosten, verkiezingen, het culturele leven en de stemming. p. 1-6. 1946. 1 omslag.
- 19
- Typoscript van het verhaal 'Nur eine Hühnergeschichte' geschreven in Wolfenbüttel, p. 1-9. In twee versies. 1946. 1 omslag.
- 20
- Ausweis van Elisabeth Spanjer afgegeven door de Magistrat der Stadt Berlin, Hauptausschuss 'Opfer des Faschismus'. 1947. 1 stuk.
Periode vanaf 1952
Algemeen
- 25-42
-
Ingekomen brieven en kopieën van uitgaande brieven.
1953-2007.
18 mappen.
- -
- Löwenthal, Richard (Rix) en Lotte . Met een brief en andere stukken van Elisabeth betreffende het overlijden van Lotte in 1985. 1958-1960, 1967, 1970, 1975, 1981, 1985 en z.j.
- 36
-
Mak, Geert
. Met bijlagen.
2003.
N.B. Betreft passages over E. Fisher-Spanjer voor In Europa . (Amsterdam, 2004).
- 37-38
-
Stägemann, Gertrud (Tata)
.
1955,
1958-1980.
N.B. Met knipsel van het overlijdensbericht van Julius Stägemann 1955; met een brief van Frank S. Fisher 3 oktober 1970; ook aan Bas en Pop.
- 40-41
-
Thijssen, Monique
. Met enkele brieven van
Bas
.
1977-1999, 2001,
2003.
N.B. Partner van Bas Zwart ; met haar overlijdensbericht, 2003.
- -
-
Veen, Theodorus (Theo) van
. Met een knipsel
betreffende
Sima
, 1995.
2003.
N.B. Betreft overlijdensbericht; echtgenoot van Sima Sneevliet .
- -
-
Wördemann, Edith en Franz
.
1958-1959,
1962.
N.B. 1962: betreft Kongress für die Freiheit der Kultur.
Particulier
Familie
- 47
- Ingekomen briefje (bij J.H. Zwart ) betreffende de toelating van Victor Bastiaan tot de Openbare Lagere Piet Hein School. Z.j. 1 stuk.
- 48
- Correspondentie betreffende de reis van Bas naar de Verenigde Staten. Met correspondentie met Frank S. Fisher en kopieën van uitgaande brieven aan Bas . 1960. 1 omslag.
Genealogie
- 52
- Correspondentie, aantekeningen en fotokopieën betreffende de genealogie van de familie van Elisabeth de Jong en van Lucas B. Spanjer . Met een kopie van een uitgaande brief aan Lucretia Spanjer . (1941), 1984-1985 en z.j. 1 map.
- 53
- Brochure 'Het voor- en nageslacht van Wytze de Jong en Martzen Wieringa ' door L[ucretia] B. Spanjer . Gestencild, z.j. Met fotokopie van het overlijdensbericht van Bote de Jong , 1987. [1987] en z.j. 1 omslag.
- 54
- Processen-verbaal en afschriften van krantenartikelen betreffende de strafzaak tegen Elisabeth de Jong in 1914. Met instructie voor onderzoek in rechtbankarchieven. 1985 en z.j. 1 omslag.
- 55
- Aantekeningen en fotokopieën betreffende de aktiviteiten en werkzaamheden van Lucas B. Spanjer in de periode 1914, 1917-1922. Z.j. 1 omslag.
Openbaar leven
Werkkring
- 62
- Correspondentie en contracten betreffende haar werkzaamheden voor de Nederlandse editie van Deutsche Korrespondenz (Bonn). 1952, 1955, 1961-1962, 1966-1968. 1 omslag.
Aktiviteiten met betrekking tot anti-communisme
- 68
- Aantekeningen/verslag van een gesprek met Erich Wollenberg over (illegale) activiteiten van communisten uit Polen ( Ludwig Reiss , Val'ter Krivičkij ) en Duitsland ( Ernst Günther e.a.) en aantekeningen uit publicaties betreffende Nederlandse communisten. 1956 en z.j. 1 omslag.
- 69
- Doorslag van het 'Verslag van bezoek aan Hongarije en Oostenrijk in verband met zending goederen van het Nationaal Comité tegen Concentratiekampsysteem en Nederlandse Vereniging van Ex-Politieke gevangenen ' door Elisabeth Zwart-Spanjer . Met een formule voor magnesium en knipsels. 1956. 1 omslag.
Andere maatschappelijke initiatieven
Dossier Joop Zwart (1912-1991)
'Levensloop van Joop Zwart' (tot 1951) door Xenia von Bahder
- 73-85
-
Typoscript (fotokopieën) van de 'Levensloop van
Joop
Zwart
' (tot 1951) door
Xenia von Bahder
. Met
vertaling in het Duits, ongepubliceerd. Onvolledig.
[c. 1996-1997].
13 omslagen.
N.B. 'Lebenslauf von Joop Zwart' ook aanwezig bij Gedenkstätte und Museum Sachsenhausen in Oranienburg, zie inv. nr. 89.- 76
-
'Maarschalk
Boedjenny
en de hoge mathematiek'.
Met vertaling in het Duits.
N.B. 'A'; betreft de kaderschool in 'Puschkino bei Moskou'.
- 86
- Concept van een chronologie van het leven van Joop Zwart tot 1949, typoscript met aantekeningen van Elisabeth Fisher-Spanjer , p. 1-9. Fotokopie. Z.j. 1 omslag.
- 87
- Kopie van een uitgaande brief van Elisabeth Fisher-Spanjer aan Xenia von Bahder met een verslag van haar onderzoek naar Joop Zwart bij het RIOD , p. 1-16. 1995. 1 omslag.
Herinneringen en documenten van Joop Zwart (tot 1951)
- 90
- Fotokopieën van stukken betreffende de kaderschool van de Communistische Jeugdinternationale in Poesjkino . 1930 en z.j. 1 omslag.
- 93
- Verslag van Joop Zwart 'Rebellion of the Jews in the concentration camp Sachsenhausen', p. 1-4. Fotokopie. Z.j. 1 omslag.
- 94
- Typoscript van het verslag 'Gemäss Erlass des Reichsführers' (Volgens beschikking van de rijksleider) door Joop Zwart betreffende Sachsenhausen. Met vertaling in het Engels. Fotokopieën. Z.j. 1 omslag.
- 95
- Typoscript 'De laatste dagen van Bergen Belsen' door Joop Zwart gedicteerd aan Elisabeth , p. 1-14. Met vertaling 'The Last Day of Bergen-Belsen' en bijlage 'Attached to report of Joop Zwart geschreven door Elisabeth, p. 1-2. c. 1960. 1 omslag.
Autobiografische aantekeningen van Elisabeth Fisher-Spanjer en Xenia von Bahder met betrekking tot Joop Zwart (1944-1950)
- 98
-
Fotokopie van een print van uitgewerkte autobiografische
aantekeningen van
Elisabeth Fisher-Spanjer
betreffende de
periode 1944-1946 in Duitsland. 56 pagina's. Met verbeteringen.
Z.j.
1 omslag.
N.B. In het Duits, p. 2 ontbreekt.
Documentatie
- 101
- Knipsels uit Vrij Nederland (Amsterdam) betreffende de rede van de West-Duitse president Theodor Heuss bij de onthulling van het monument Bergen Belsen. 1952. 1 omslag, groot formaat A2.
- 102
- Knipsels van artikelen betreffende Joop Zwart , deels fotokopieën. Met begeleidende brief van Xenia von Bahder en een kopie van een ingezonden brief van Joop Zwart aan de redactie van De Gelderlander , 1985. 1946, 1960, 1977, 1982, 1985-1986, 1988, 1991 en z.j. 1 omslag, groot formaat A2.
- 103
- Typoscript 'The Universe of the Concentration Camp' door Hanni B. Edinger , werkstuk voor een college van Dr. Olmsted . 1959/1960, p. 1-49. [1960]. 1 omslag.
- 104
- Fotokopieën van artikelen betreffende Johnny & Jones (zangduo), die in Bergen-Belsen stierven. 1982, 1990. 1 omslag, groot formaat A2.
- 105
- Autobiografische artikelen (deels betreffende Duitsland direkt na de Tweede Wereldoorlog) van Martha Brooks en Ingeborg von Zitzewitz en een fotokopie van een aantekening (anoniem) met naschrift betreffende Wim Kock . 1992 en z.j. 1 omslag.
Stukken afkomstig van anderen
Elisabeth de Jong (1891-1946), Bas (1944-1999) en Pop Zwart (geb. 1953)
- 111
- Ingekomen brief en een ansichtkaart van Bep Spanjer bij haar moeder Elisabeth de Jong (1891-1946). 1935, 1942. 1 omslag.
- 112
-
Ingekomen
brieven van
Elisabeth Spanjer
bij
Bas
en
Pop (Elisabeth) Zwart
.
1964, 1967.
1 omslag.
N.B. Zie ook inv. nr. 48.
Frank S. Fisher (1912-1970)
Algemeen
- 115
- Dagboek van Franz Jakubowski (later Frank S. Fisher) . Met losse aantekeningen. 1931-1933. 1 map.
- 120
-
Ingekomen
brieven en kopieën van uitgaande brieven van anderen.
1962-1970.
1 map.
- -
- Drewitz, Ingeborg . Met de tekst van een radiouitzending betreffende de 'literarische Situation in Deutschland'. 1966.
- -
-
Fisher, Robert
. Met een gedicht en verslag van
een 'project' (de bouw van een kampeerplaats).
c. 1969 en z.j.
N.B. Zijn zoon.
Particulier
Officiële documenten
- 121
- Paspoorten en visa. Met doorslagen van aanvragen van reisdocumenten en lijst van reisbestemmingen in 1957-1964. 1936-1938, 1954, 1957, 1961, 1964, 1967-1968. 1 map.
- 122
- Uittreksels uit de burgerlijke stand in Posen (Poznan) betreffende de geboorte van Franz Jakubowski in 1912 en uitschrijving uit het district Zoppot. 1921, 1934, 1938. 1 omslag.
- 123
- Beschikking waarin de naamswijziging van Franz Jakubowski in Frank S. Fisher wordt goedgekeurd door het Court of Common Pleas of Luzerne County . 1938. 1 stuk.
Financiën
- 128
- Certificaat van twee aandelen van de Consumers' Cooperative Services in New York . 1945. 1 stuk.
Huwelijken
- 133
- Geboortebewijzen van zijn zoons Thomas en Robert en een fotokopie van een rapport van, en stukken betreffende The Fieldston School, New York van Robert Fisher . 1942, 1950, 1963, 1968. 1 omslag.
Kurt (1874-1954) en Nelly Jakubowski (1889-1976)
N.B. Zie ook inv. nr. 129.
- 144
- Verklaring van de Senat der freien Stadt Danzig waarin wordt bepaald dat Kurt Jakubowski in de uitoefening van zijn beroep van arts (alleen) zijn gezin en andere joden mag behandelen. 1938. 1 stuk.
- 146
- Naturalisatieoorkondes tot Amerikaans staatsburger van Kurt en Nelly Jakubowski . 1946. 1 omslag.
- 147
- Stukken betreffende het overlijden, begrafenis, testament en regeling van de nalatenschap van Kurt Jakubowski . 1954. 1 omslag.
Alexander Herzen Foundation (Stichting)
N.B. Zie ook het afzonderlijke archief AHF.
- 152
- Ingekomen stukken van de Stichting Vrienden van Sjtsjaranski / Foundation 'Friends of Anatoly Shcharansky' (Anatolij Šaranskij) . 1980-1982. 1 omslag.
- 153
- Correspondentie en stukken betreffende royalties, belastingen en financiële zaken. 1972-1980, 2001-2005 en z.j. 1 map.
- 154-155
- Stukken betreffende de actie 'Laat Misha gaan' (Let Misha go! The campaign to reunite Misha Voikhansky with his mother [ Dr. Marina Voikhanskaya ]). 1976-1981, 1983. 2 mappen.
- 156-157
- Knipsels en documentatie betreffende de actie 'Laat Misha gaan'/'Let Misha go'. 1973-1979. 2 omslagen, groot formaat A2.
- 158
- Artikelen, teksten en aantekeningen van E. Fisher-Spanjer , Nico Scheepmaker , Valerija Norodvorskaja , Ludvík Vaculík en anderen. 1976, [1986] en z.j. 1 map.