Archief Josephus Carel Franciscus (Jef) Last
Periode
1913-1972 (-1988)
Omvang
1 m.
Raadpleging
Vrij
Biografie
Jef Last geboren 2 mei 1898 in Den Haag; na zijn eindexamen HBS ging hij als arbeider in de Limburgse mijnen werken; lid van de SDAP in 1917; begon in 1918 met een tolkenstudie Chinees in Leiden; trouwde met Ida ter Haar in 1923; kreeg in 1924 een functie als leider van de Filmdienst van het Instituut voor Arbeidersontwikkeling (IvAO); werd bestuurslid van de Revolutionair Socialistische Partij (RSP) in 1930; bleef literair actief en was een van de oprichters van het blad Links Richten; bezocht voor de eerste keer de Sovjet-Unie in 1931 en ging zijn sympathie steeds meer richting CPH; na zijn tweede reis naar de Sovjet-Unie in 1932 werd hij daadwerkelijk lid van de CPH; reisde met de Franse schrijver André Gide in 1936 naar de Sovjet-Unie; beiden keerden een illusie armer naar huis terug; bezocht in 1937 Spanje waar hij als kapitein van de Internationale Brigade aan de zijde van de Republiek stond; tijdens de Tweede Wereldoorlog behoorde Last tot de redactie van het illegale blad De Vonk; begin jaren vijftig verbleef Last enkele jaren in Indonesië en in 1958 promoveerde hij aan de universiteit van Hamburg tot doctor in de Chinese taal en wijsbegeerte; de laatste keer dat Last opzien baarde was toen hij in 1966 op de Provo-lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen van Amsterdam ging staan; hij overleed op 15 februari 1972.
Inhoud
Fotokopieën van brieven van Last aan zijn vrouw, geschreven vanuit Spanje 1936, aantekeningen betreffende het literaire klimaat in Nederland en de opkomst van het blad Links Richten. [Ca. 1930], knipsels over het Nederlandse communisme 1921-1923, stukken betreffende beschuldigingen van De Waarheid en Roel Walraven dat Last eerst uit Spanje en later uit Indonesië was gezet 1967-1968.
Brieven van Last aan zijn vrouw Ida vanuit Moskou 1932 en tijdens zijn rondreis door de Sowjet-Unie 1936, dagboek bijgehouden tijdens zijn rondreis met André Gide door de Sovjet-Unie 1936, tekst van toespraak Last over Gide 1936, fotokopieën van de correspondentie tussen Last en Gide 1934-1950, brieven van Last aan zijn vrouw en kinderen vanuit Indonesië 1953, brief Harry Schulze-Wilde betreffende Harry Domela 1965, verklaring van oud-redacteuren dat Last gedurende vele jaren voor het tijdschrift De Vlam werkte 1967.
Fotokopieën van het manuscript 'Het Socialisme als weg tot God'. Z.j.
Fotokopieën van de passages in Les Cahiers de la Petite Dame over Gide door Maria Van Rysselberghe betreffende Jef Last en Harry Domela. Z.j.
Persoonlijke documenten zowel los als in plakboeken 1913-1968; correspondentie (voornamelijk fotocopieën) 1927-1969; krantenknipsels zowel losse als in plakboeken van artikelen geschreven door en over J. Last 1926-1988; typoscripten; overige documenten.
Bewerking
Plaatsingslijst gemaakt door Bouwe Hijma in 1999-2008
INLEIDING
Levensloop
Jef Last
werd op 2
mei 1898 geboren in Den Haag. Na zijn eindexamen HBS in 1916 vertrok
Last
naar Zuid-Limburg om er als arbeider te gaan werken
in de pas geopende staatsmijn
Emma
. In 1917 werd hij lid
van de
Sociaal-Democratische Arbeiders Partij
(
SDAP
). In 1918 begon
Last
met de
studie Chinees in Leiden. Hij werd lid van het studentencorps en medewerker en
redacteur van het corpsblad
Virtus Concordia Fides
. Na
deze studie monsterde hij aan als matroos bij de koopvaardij. In 1923 trouwde
hij met
Ida ter Haar
, dochter van een kamerlid voor de
Christelijk Historische Unie (CHU)
. In de loop van 1924
kreeg
Last
een functie als leider van de Filmdienst van
het
Instituut voor Arbeidersontwikkeling
(
IvAO
).
Last
kreeg steeds meer
sympathie voor de linkse oppositie binnen de
SDAP
.
Zo werkte hij geregeld mee aan het
Links Socialistisch Weekblad De
Socialist
. Begin 1930 werd
Last
lid en in 1931
bestuurslid van de
Revolutionair Socialistische Partij
(RSP)
.
Last
zette zijn literaire
activiteiten ondertussen ook voort en behoorde tot de initiatiefnemers van het
`
Revolutionaire Schrijverskollektief Links Richten
', dat
het blad
Links Richten
uitgaf. In het burgerlijke blad
Den Gulden Winckel
voerde hij een polemiek. De
partijpolitiek bleef voor een individualist als
Last
te
zeer een keurslijf en dit leidde in november 1931 tot zijn royement uit de RSP.
Last
kreeg een uitnodiging om voortaan te publiceren in
De Tribune
, het dagblad van de
Communistische
Partij Holland (CPH)
. Op 2 november 1931 reisde
Last
af voor zijn eerste, veertiendaagse, reis door de
Sovjet-Unie. Lid van de CPH werd hij vooralsnog niet. In maart 1932 vertrok
Last
voor de tweede maal naar de Sovjet-Unie. Hoewel hij
eerst van plan was in de Sovjet-Unie in een fabriek te gaan werken, ging hij
daar uiteindelijk negen maanden werken voor de
Internationale
Vereeniging van Revolutionaire Schrijvers (IVRS)
. Pas na terugkeer
naar
Nederland
zette hij de stap om lid van de CPH te
worden. In de jaren waarin hij lid van de CPH was, zou hij overigens geen
partijpolitieke functie vervullen.
In de zomer van 1933 verscheen
Last
's boek Het Stalen Fundament. Reportages over 2.500
k.m. zwerftochten door de Oeral, de eerste uitgave van de Boekengemeenschap der
Vrienden van de Sovjet-Unie en het verslag van een reis van zes weken met een
`Internationale Schrijversbrigade' door de Sovjet-Unie.
Het verschijnen
van Het Stalen Fundament vormde de aanleiding voor een felle polemiek met
J.W. Matthijsen
, de hoofdredacteur van het
sociaal-democratische dagblad
Het Volk
, die in de zomer
van 1932 ook een reis door de Sovjet-Unie had gemaakt en daarvan op
aanmerkelijk kritischer toon verslag had gedaan. Vanuit Moskou werkte
Last
mee aan de samenstelling van de eerste nummers van
Links Richten
.
In 1935 begon
Last
een kritischer toon ten aanzien van de Sovjet-Unie
aan te slaan. Een andere gebeurtenis in dat jaar die
Last
's leven grondig zou beïnvloeden, was zijn deelname
aan het door de
Association des Ecrivains et Artistes
Révolutionnaires
in Parijs georganiseerde bijeenkomst, waar hij de
man ontmoette met wie hij zich tot diens dood in 1951 verbonden voelde, de
Franse schrijver
André Gide
.
Gide
nodigde
Last
uit hem zomer
1936 op een reis naar de Sovjet-Unie te vergezellen. Voor hen beiden draaide de
reis op een teleurstelling uit. De onafhankelijke geest van
Gide
doorzag de manipulaties van zijn gastheren en ook
Last
begon een kritischer houding aan te nemen tegenover
de Sovjet-Unie. Begin november 1936 verscheen
Gide
's
Retour de l'U.R.S.S.. In 1966 keek
Last
terug op deze
jaren in Mijn vriend
André Gide
.
In 1937 bezocht
Last
Spanje, waar hij als kapitein in de Internationale
Brigade aan de zijde van de Republiek stond. Maar ook daar viel zijn bijdrage
verkeerd en moest
Last
in oktober 1937 voor een krijgsraad
verschijnen op beschuldiging van trotskistische sympathieën. Maar
Last
werd vrijgesproken. In februari 1938 zegde
Last
zijn lidmaatschap van de CPH op en in het voorjaar
verscheen De Spaanse Tragedie, zijn reisverslag uit Spanje dat voornamelijk
bestond uit brieven aan zijn vrouw Ida.
Last
had
definitief afscheid genomen van het communisme. In zijn latere jaren zou
Last
politiek geëngageerd blijven maar niet meer
partijpolitiek. In de Tweede Wereldoorlog was
Last
oprichter en redacteur van het illegale blad De
Vonk
.
In de jaren vijftig hield
Last
zich intensief met Azië
bezig. Zo verbleef hij van 1950 tot 1954 op uitnodiging van de Indonesische
regering in Indonesië. In 1958 promoveerde
Last
aan de
Universiteit van Hamburg tot doctor in de Chinese taal en wijsbegeerte. In 1966
baarde
Last
enig opzien toen hij uit onvrede over
burgemeester
Van Hall
, weliswaar op een onverkiesbare
plaats, bereid was op de
Provo
-lijst voor de
gemeenteraadsverkiezingen van Amsterdam te staan. De laatste jaren van zijn
leven woonde
Last
in het Rosa Spierhuis in Laren. Hij
overleed op 15 februari 1972 in Laren.
De inleiding is gebaseerd op de
doctoraalscriptie `
Jef Last
1933-1938. Een schrijver in de
communistische partij' door
Machteld Kroonder
. Amsterdam,
1990 en op de `Studiezaalmap
Jef Last
' op het
IISG
.
Verwerving en bestanddelen van het archief
De in de plaatsingslijst opgenomen
stukken zijn op verschillende momenten en door verschillende personen
overgedragen aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis
(
IISG
) te Amsterdam.
Ook bij het
Letterkundig Museum
te Den Haag bevindt zich archief van
Jef Last
, vooral met betrekking tot zijn literaire
activiteiten.
De omvang van het archief bedraagt 1 m.
PLAATSINGSLIJST
ARCHIEF
- 1
- Aantekeningen en krantenartikelen betreffende Lenin , de verwikkelingen binnen de Nederlandse communistische partij en andere onderwerpen. 1921-1923. 1 katern.
- 2
- Manuscript van Jef Last betreffende het literaire klimaat in Nederland en de opkomst van het blad Links Richten . [Begin jaren '30]. 1 stuk.
- 4
- Brieven van Jef Last aan zijn vrouw Ida, geschreven tijdens zijn reis naar de Sovjet-Unie en vanuit Moskou. 1932. 1 map.
- 5
- Brieven van Jef Last aan zijn vrouw Ida , geschreven tijdens zijn reis door de Sovjet-Unie. 1936. 1 map.
- 13
- Manuscript van een dagboek, bijgehouden door Jef Last tijdens zijn reis door de Sovjet-Unie. [1936]. 1 map.
- 15
- Brieven van Jef Last aan zijn vrouw Ida en hun kinderen, geschreven tijdens zijn reis door Indonesië. 1953. 1 omslag.
- 17
- Verklaring van redacteuren en medewerkers van het voormalige weekblad De Vlam dat Jef Last in de vele jaren dat hij voor dit blad werkzaam was `nooit anders dan met grote ijver voor de vrijheid en de onafhankelijkheid der vroegere koloniale volkeren heeft gestreden'. 1967. 1 stuk.
DOCUMENTATIE
- 22
-
Afleveringen van
Virtus Concordia Fides
. Orgaan van het Leidsch
Studentencorps.
1918-1920,
1922.
1 map.
N.B. J.C.F. Last behoorde eerst tot de vaste medewerkers en maakte later deel uit van de redactie van dit blad.
- 24
- Aflevering van Onze Aarde. Maandschrift met daarin een bijdrage van Jef Last `Dood en leven in China'. 1929. 1 katern.
- 25
- Aflevering van De Socialist. Links Socialistisch Weekblad met daarin een bijdrage van Jef Last `Het congres van de Liga'. 1929. 1 stuk.
- 26
- Afleveringen van De Vuurtoren. Een Wegwijzer ter Boekenzee met daarin bijdragen van Jef Last `Op de brug' en `De film'. Naar aanleiding van Cinema Militans door dr. Menno ter Braak '. 1929-1930. 2 katernen.
- 27
- Afleveringen van Den Gulden Winckel met daarin bijdragen van Jef Last `Revolutionnaire poëzie', ` Serge Jesenin ' en `Bij den dood van Loetatsjarski '. 1931, 1933-1934. 3 katernen.
- 28
- Brochure van Jef Last Antwoord aan Matthysen! [inzake `Het Stalen Fundament']. [c. 1933]. 1 katern.
- 29
- Aflevering van een Russisch literatuurtijdschrift met daarin een bijdrage over Jef Last . 1934. 1 stuk.
Aanvulling 2006
- 41
- Brief van de Kapitein-luitenant ter zee chef der marinekustwacht waarin aan Last wordt meegedeeld dat deze als matroos goed voldaan heeft. 1922. 1 stuk.
Aanvulling 2008
- 45
- Manuscript van de vertaling door Jef Last van 'De terugkeer van den verloren zoon' door André Gide. Z.j. 1 map.
- 46
- Rouwkaart , rouwadvertentie en krantenknipsel betreffende het overlijden van Tom Rot. 1982. 1 omslag.