Archief Alfred Mozer
Periode 1930-1979
(-1986)
Omvang 2.92 m.
Raadpleging Vrij
Biografie
Alfred Mozer, geboren München 1905, overleden Arnhem 1979; pseudoniem Walter Lemkering; zoon van een Hongaarse vader en een Duitse moeder; na de lagere school werkzaam in de textiel en lid van de Sozialistische Arbeiter-Jugend (SAJ), werd werkloos en kwam terecht in de journalistiek als hoofdredacteur van de sociaal-democratische `Der Volksbote' in het Oostfriese Emden 1928-1933; vluchtte naar Nederland in 1933 en hielp bij opvang van emigranten voor de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij (SDAP); van 1940-1945 ondergedoken; in 1947 werd hij redacteur van `Paraat'; internationaal secretaris van de PvdA 1951-1958; kabinetschef van de Europese landbouwcommissaris Sicco Mansholt 1958-1970; na zijn pensionering woonde hij in de Achterhoek en was voorzitter van de Stichting Streekbelangen Oostelijk Gelderland (SSOG) 1971-1975 en van de Euregio Mozer-Commissie 1970-1976; zijn vrouw Ali Mozer-Ebbinge publiceerde met R. Cohen `Alfred Mozer Gastarbeider in Europa' 1980.
Inhoud
Memoires, onvoltooid z.j.; correspondentie 1943, 1955-1979, o.a. met Willy Brandt 1962-1978, J.W.A. Burger 1963-1975, W. Drees Sr. 1958-1974, Bruno Kreisky 1953-1976, I. Samkalden 1972-1973, Adolf Schärf 1958-1964, Helmut Schmidt 1969-1979, Friedrich Torberg 1959-1979, A. Vondeling 1962-1976, H. Vredeling 1962-1977 en Herbert Wehner 1962-1975;
Periode 1930-1945: banden met fotokopieën van artikelen uit `Der Volksbote' en andere Oostfriese bladen 1930-1933; aantekeningen, mansuscripten van artikelen en bewijsexemplaren betreffende de situatie in Duitsland en de planeconomie deels onder pseudoniem Walter Lemkering 1937-1940; ms. van studies geschreven in zijn onderduikperiode 1940-1945; exemplaren van het illegale nieuwsblad `De Nieuwlander. Dagelijks verschijnend nieuwsblad voor Poortugaal en omstreken' 1945;
Periode 1946-1979: notities, ms. en bewijsexemplaren van tijdschriften van artikelen, lezingen, redes en radiopraatjes 1950-1951, 1953-1979; knipsels van artikelen van Mozer en zijn politiek optreden 1946, 1948-1979; stukken betreffende de Commissie Buitenland van de PvdA 1948, 1955-1959, de Commissie ter bestudering van de Europese integratie 1953-1954; notities van A. Mozer voor S. Mansholt 1958-1973; notities ontvangen van anderen 1960-1970; stukken betreffende de Socialistische Internationale 1959-1962, 1966, 1972, het Vaticaan en de Italiaanse republiek 1958-1964, 1970, en A. Mozer's bijdrage aan John F. Kennedy's bezoek aan Duitsland 1963, de viering van zijn zestigste verjaardag 1965, zijn afscheid van Brussel en verlening van onderscheidingen 1970, de redactie van `Socialisme en Democratie' 1970-1972, de hervorming van het Verbindingsbureau van Socialistische Partijen van de Europese Gemeenschap 1971-1973, zijn bedanken als lid van de PvdA en toetreden tot de Noorse arbeiderspartij 1972, de Euregio Mozer-Commissie 1970-1979 en de SSOG 1971-1975, deelname aan de campagne in de Euregio voor de verhuizingen van het Europees parlement 1979; enkele andere dossiers; documentatie (1926-) 1936-1938, 1945-1973 en z.j.
Stukken afkomstig van Ali Mozer-Ebbinge: stukken betreffende de uitgave van `Alfred Mozer. Gastarbeider in Europa' aangeboden aan Prins Claus in 1979 en de onthulling van de buste van A. Mozer door koningin Beatrix bij de opening van het Euregiohuis in Gronau 1985; enkele ander stukken 1953, 1979-1990.
Bewerking
Inventaris gemaakt door Atie van der Horst in 2002
INLEIDING
Biografische schets
Alfred Mozer werd geboren in München in 1905 als zoon van een Hongaarse vader en Duitse moeder. Na de lagere school was hij werkzaam in de textielindustrie. Hij was actief lid van de Sozialistische Arbeiter-Jugend (SAJ) en schreef artikelen in jeugdbladen. In de jaren twintig werd hij werkloos en trok enkele maanden rond als 'Wanderbursche'. Via een journalist waarmee hij bevriend raakte kwam hij terecht bij het Kassler Volksblatt , een SPD-krant. In 1928 werd hij hoofdredacteur van de sociaal-democratische Der Volkbote in het Oostfriese Emden. Na de machtsovername door de Nazi's in 1933 werd het blad verboden en werd Mozer opgepakt door de SA. Hij kwam vrij en ging bij Ter Apel de grens over met hulp van de Groningse SDAP-er Herman Molendijk . Op het pinksterkamp van de AJC in 1933 leerde hij Koos Vorrink kennen en werd hij van Groningen naar Amsterdam gehaald, waar hij werkte als lid van een vluchtelingencomité, opgericht door SDAP en NVV . In de oorlog zat hij ondergedoken in Poortugaal op het terrein van de psychiatrische inrichting Maasoord . De inrichting had een bibliotheek die hij gebruikte voor studie. In 1945 publiceerde hij enige tijd een illegaal blad 'De Nieuwelander'. Na de oorlog werkte hij op het Bureau van de Partij van de Arbeid . Hij was redacteur van Paraat vanaf 1 januari 1947 en werd internationaal secretaris in februari 1951. Hij reisde al kort na de oorlog naar Duitsland in opdracht van de regering Schermerhorn-Drees. Daar had hij nog veel contacten en hij propageerde Europese samenwerking, waarbinnen Duitsland een deel van zijn souvereiniteit terug zou kunnen krijgen. Hierover sprak hij onder andere met Kurt Schuhmacher en Konrad Adenauer . Alfred Mozer bezocht de eerste internationale conferentie van 'Europese Europeanen' die plaatsvond in Hertenstein, Zwitserland in september 1946. Hij was ook aanwezig op het eerste Haagse congres van de Europese Beweging in mei 1948. Het idee van de Europese eenwording, waar ook de PvdA zich sterk voor maakte, had in de tussentijd snel veld gewonnen. Alfred Mozer vertegenwoordigde de PvdA in de Mouvement Socialiste pour les Etats-Unis d'Europe (MSEUE) en op de congressen van de Socialistische Internationale (SI) die hij vanaf 1951 tot 1972 alle bezocht.
Vanwege zijn goede contacten vroeg Sicco Mansholt hem in 1958 als kabinetschef, toen hij Europees landbouwcommissaris werd. De Commissie van de EEG begon begin 1958 haar werk en Mozer reisde af naar Brussel. Mozer was geen ambtelijke man, maar een hartstochtelijke persoonlijkheid, bruisend van energie. Contacten, redes, artikelen (en anekdotes) waren zijn sterke kant. Hij vervulde de functie van kabinetschef tot 1970, toen hij 65 werd en met pensioen ging. Bij zijn afscheid werd hij onderscheiden met het Grootkruis van Verdienste door de BRD. Nederland benoemde hem tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
Hij vestigde zich in de Achterhoek en werd voorzitter van de Stichting Streekbelangen Oostelijk Gelderland (SSOG) in 1971. Hij bleef dit tot 1975 en was daarnaast voorzitter van de Euregio Mozer-commissie van 1970 tot 1976. In 1972 bedankte hij (evenals zijn vrouw) als lid van de PvdA en trad toe tot Det Norske Arbeiderparti (de Noorse Arbeiders Partij). Aanleiding was het zich onthouden van stemming van de PvdA-afgevaardigden bij de behandeling van de anti-terrorisme resolutie op het SI congres van dat jaar en de nasleep daarvan. In 1979 nam hij nog deel aan de campagne voor de verkiezingen van het Europese Parlement. Hij overleed datzelfde jaar in Arnhem.
In de loop van zijn carrière kwam Alfred Mozer in contact met veel hooggeplaatsten en hij stelde hier grote eer in. Hij ging onder andere op audiëntie bij Paus Pius XII samen met Koos Vorrink naar aanleiding van het Mandement 'De Katholiek in het openbare leven van deze tijd' van 30 mei 1954. Met Mansholt ging hij op audiëntie bij Paus Johannes XXIII naar aanleiding van de encycliek 'Mater et Magistra'. Hij bezocht Kennedy met Sicco Mansholt in het Witte Huis in 1963 en droeg bij aan één van de speeches die Kennedy hield tijdens zijn bezoek aan Duitsland. Op voorspraak van Alfred Mozer vond een gesprek plaats met Willy Brandt tijdens het staatsbezoek aan Duitsland in 1972. In een vergadering van de SSOG op 6 juni 1974 riep Prins Claus op tot vorming van een Euregio-raad (die in 1978 werd geïnstalleerd).
Bij verschillende gelegenheden had hij contact met Prins Claus en Prinses Beatrix . Hij nam een uitnodiging aan om met zijn vrouw met hen te gaan skieën. Koningin Beatrix maakte een buste van Alfred Mozer die geplaatst werd in het Euregiohuis in Gronau dat in 1985 werd geopend door Prins Claus.
Alfred Mozer heeft zijn memoires niet voltooid. Zijn vrouw Ali Mozer- Ebbinge verzorgde echter met R. Cohen de uitgave van Alfred Mozer 'Gastarbeider' in Europa (Zutphen 1980).
Archief
Het archief werd door Ali Mozer-Ebbinge overgedragen in 2001. Ook Mozers boeken zijn aanwezig op het IISG. De hoofdmoot van het archief wordt gevormd door manuscripten van redes en artikelen. Bij de aanvang van de ordening waren delen hiervan geordend in series, tot 1970 chronologisch, na 1970 thematisch. Soms zaten bewijsexemplaren en knipsels erbij, soms niet. Op basis van deze bestaande ordening zijn de series gecompleteerd en gesystematiseerd. In de vroege jaren zijn de manuscripten vaak niet gedateerd. Deze stukken zonder jaar zijn zoveel mogelijk daar gelaten waar ze werden aangetroffen om mogelijk verband niet te verbreken. Mozers journalistiek werk en redes namen zo'n centrale plaats in zijn leven, en doen dit ook in zijn archief, dat de bewijsexemplaren en programma's bij de manuscripten zijn gehouden en niet ondergebracht in de rubriek documentatie. Dit geldt ook voor de knipsels van artikelen die vermengd waren met knipsels betreffende zijn publiek optreden. De onderverdeling in periodes drong zich op omdat hij zulke duidelijk verschillende functies heeft vervuld in de loop van zijn leven. Foto's zijn overgebracht naar de afdeling Beeld en Geluid en te vinden via de collectiecode 'A. Mozer'. De omvang van het archief is 2.92 meter.
INVENTARIS
ALFRED MOZER
ALGEMEEN
- 2-6
- Ingekomen brieven en kopieën van uitgaande brieven uit zijn periode als kabinetschef van Sicco Mansholt . Met enkele eerdere brieven. 1955, 1957-1970. 5 mappen.
- 7-9
- Ingekomen brieven en kopieën van uitgaande brieven van na zijn pensionering. 1970-1979. 3 mappen.
- 10
- Ingekomen brieven en kopieën van uitgaande brieven van Nederlandse sociaal- democraten. 1943, 1958-1978. 1 map.
Periode 1930-1945: journalist, emigré en onderduiker
- 13-14
- Banden met fotokopieën van artikelen uit Der Volksbote. Wochenblatt für Ostfriesland , Emden, waarvan Mozer hoofdredacteur was. Met enkele losse nummers. 1930-1933. 1 map en 1 portefeuille groot formaat.
- 15
- Band met fotokopieën van artikelen uit Rheiderland , Weener , Rhein-Ems-Zeitung , Ostfriesische Nachrichten , Ostfriesische Tageszeitung met een artikel en aankondigingen van voordrachten van Mozer . Met enkele losse fotokopieën. 1930-1933. 1 map.
- 16
- Aantekeningen uit Duitse kranten betreffende het dagelijks leven, maatregelen van de overheid en de oorlogsvoorbereiding. Met enkele knipsels. 1939. 1 omslag.
- 17
- Manuscripten van artikelen betreffende de situatie in Duitsland, deels onder zijn pseudoniem Walter Lemkering . Veelal incompleet. Met aantekeningen. c. 1939 en z.j. 1 omslag.
- 18
-
Manuscripten van artikelen betreffende een internationale vergelijking van de
planeconomie en landbouweconomie, o.a. gebaseerd op het Plan van de Arbeid.
Z.j. 1 omslag.
N.B. Vooroorlogs.
- 19
- Bewijsexemplaar van tijdschriften en overdrukken van artikelen van Mozer , deels onder zijn pseudoniem Walter Lemkering . 1937-1940. 1 map.
- 20-22
- Manuscripten van studies, geschreven in zijn onderduikperiode, deels onvolledig. c. 1940-1945. 3 mappen.
Periode 1946-1958: medewerker bureau PvdA, redacteur Paraat en internationaal secretaris
- 25-29
- Manuscripten van artikelen, lezingen en radiopraatjes. Met aantekeningen en enige knipsels betreffende zijn publiek optreden. 1950-1951, 1953-1958 en z.j. 5 mappen.
- 30-32
- Bewijsexemplaren van tijdschriften en overdrukken van artikelen van Mozer , deels onder zijn pseudoniem Walter Lemkering . 1948-1957. 3 mappen.
- 33-37
- Knipsels van artikelen van Mozer in kranten en van berichten betreffende zijn redes en publiek optreden. Met exemplaren van Nieuw Europa en Paraat , waarvan Mozer redacteur was. 1946, 1948-1958. 5 mappen.
- 38
-
Stukken
betreffende de Commissie Buitenland van de PvdA. Met knipsels van een
artikelenserie betreffende kernenergie.
1948, 1955-1957.
1 map.
N.B. Zie ook inv.nr. 64-65.
- 39
- Stukken betreffende de Commissie ter bestudering van de Europese integratie (Commissie Barents). 1953-1954. 1 omslag.
Periode 1958-1970: kabinetschef van S. Mansholt in Brussel
- 47-52
- Manuscripten van artikelen, redes en persberichten. Met manuscripten van redes geschreven voor Sicco Mansholt en een enkel begeleidend schrijven. 1959-1970. 6 mappen.
- 53-56
- Bewijsexemplaren van tijdschriften met artikelen en redes van Mozer en overdrukken. Met enkele drukproeven, programma's en verslagen van bijeenkomsten waarin hij een rol speelde. 1962-1970. 4 mappen.
- 57-63
- Knipsels van artikelen van Mozer verschenen in kranten, van interviews en van berichten betreffende zijn redes en publiek optreden. Met enkele programma's. 1958, 1961, 1963-1970. 7 mappen.
- 66
- Correspondentie met, en stukken betreffende de Conference on Europe 1962 van de Socialist International . Met notities voor Sicco Mansholt . 1959-1962, 1966. 1 omslag.
- 67
- Correspondentie en stukken betreffende het Vaticaan en de Italiaanse politiek. Met notities voor Sicco Mansholt . 1958-1964, 1970. 1 omslag.
- 68
- Ingekomen stukken van de Europese Beweging in Nederland betreffende medewerking van Mozer aan enkele van hun publicaties. 1960, 1966. 1 omslag.
- 69
- Correspondentie en stukken betreffende Mozer s bijdragen aan John F. Kennedy 's bezoek aan Duitsland. 1963. 1 omslag.
- 70
- Stukken betreffende een polemiek met J. Eikelenboom naar aanleiding van het plan tot oprichting van een multilaterale kernmacht en de stemming van de Nederlandse afgevaardigden. 1964. 1 omslag.
Periode 1970-1979: voorzitter SSOG en Euregio-Mozer- commissie
- 73
- Notities van Mozer bestemd voor Sicco Mansholt betreffende EG-zaken. Met enkele brieven. 1970-1973. 1 map.
- 75-89
- Notities betreffende landen en regio's. Met enkele artikelen. 1971- 1972, 1974-1979. 1 map en 14 omslagen.
- 98
- Manuscripten van artikelen en redes betreffende de EG en Europese integratie. 1971-1973, 1976. 1 map.
- 99-100
- Manuscripten van artikelen en redes betreffende landbouwpolitiek. 1970-1974 en z.j. 2 mappen..
- 101
- Manuscripten van artikelen en redes betreffende overige onderwerpen. Met bewijsexemplaar en enkele begeleidende brieven. 1970-1972, 1974, 1976-c. 1978 en z.j. 1 map.
- 102-105
- Bewijsexemplaren van tijdschriften en knipsels van artikelen van Mozer verschenen in kranten en periodieken, van interviews met hem en berichten over zijn publiek optreden. Met knipsels naar aanleiding van zijn overlijden in 1979. 1970-1979. 4 mappen.
- 106
- Stukken betreffende de redactie van Socialisme en Democratie , waarin Mozer zitting had. Met het manuscript van een artikel en het bewijsexemplaar. 1970-1972. 1 map.
- 107-110
- Stukken betreffende (de hervorming van) het Verbindingsbureau van Socialistische Partijen van de Europese Gemeenschap en de inbreng hierin van het Koos Vorrink Instituut (KVI) , waarvan Mozer voorzitter was en van het achtste Congres van de Socialistische Partijen in de Europese Gemeenschap. Met verslag en een rapport van Mozer. 1971-1973. 4 mappen.
- 112
- Stukken betreffende Mozer s bedanken als lid van de PvdA en toetreden tot Det Norske Arbeiderparti (de Noorse Arbeiders Partij). Met een artikel en bewijsexemplaar. 1972. 1 map.
- 114-120
- Stukken betreffende de Euregio Mozer-commissie, waarvan Mozer voorzitter was van 1970 tot 1976. Met documentatie. 1966, 1970-1979 en z.j. 7 mappen.
- 121-122
- Stukken betreffende de Stichting Streekbelangen Oostelijk Gelderland (SSOG) , waarvan Mozer voorzitter was van 1971 tot 1975. Met statuten 1961, manuscripten van redes en knipsels. 1961, 1971-1977. 2 mappen..
STUKKEN AFKOMSTIG VAN ALI MOZER- EBBINGE
- 130
- Stukken betreffende de uitgave van en aanbieding door Ali Mozer- Ebbinge aan Prins Claus van Alfred Mozer. Gastarbeider in Europa . Met bestellingen en recensies. 1979-1986. 1 map.
- 131-132
- Stukken betreffende de Euregio, Euregio-Mozer-commissie en de Alfred Mozerprijs. Met jaarverslagen van de Euregio 1986-1987 en 1988-1989, uitgaven van de Euregio en enkele knipsels. 1979-1982, 1984, 1986-1990 en z.j. 2 mappen.
- 133
- 'Lesmateriaal voor het basisonderwijs' en voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs, uitgegeven door de Euregio. 1981. 1 map.
- 134
- Stukken betreffende de viering van het 25-jarig bestaan van de EG , georganiseerd door de Europese Beweging in Nederland, waarbij Ali Mozer-Ebbinge aanwezig was. 1982. 1 omslag.