Archief Nederlandsche Christelijke Grafische Bond
Periode
(1898-) 1902-1988
(-1996)
Omvang
8.25
m.
Raadpleging
Beperkt
Toestemming
vereist van de bewaargever
Zie informatie over raadpleging
Geschiedenis
Opgericht in 1902 als Christelijke Typografenbond in Nederland, vanaf 1916 Nederlandsche Christelijke Grafische Bond (NCGB), vanaf 1954 Nederlandse Christelijke Grafische Bedrijfsbond, vanaf 1988 Grafische Bond van het CNV; gestart door een vijftal plaatselijke typografenverenigingen zoals Draagt Elkanders Lasten (DEL) in Amsterdam (1894-); landelijke organisatie voor belangenbehartiging van in tientallen afdelingen verenigde christelijke grafici; bondsblad was De Christen-Typograaf, vanaf 1916 Grafisch Orgaan, van 1955 tot 1965 Ons Vakblad.
Inhoud
Landelijke bond: Jaarverslagen en notulen van vergaderingen 1904-1987; stukken betreffende oprichting 1901, statuten 1908-1988, jubilea en geschiedenis van de NCGB 1910-1978, medewerkers 1945, 1950, leden 1917-1991, CAO's en andere arbeidszaken 1930-1977, cursussen 1930-1950, propaganda en publicaties 1948-1985.
Afdelingen: Notulen van vergaderingen, correspondentie, ledenlijsten en enkele andere stukken van de afdelingen Almelo-Nijverdal 1946-1982, Amsterdam 1924-1986, Gouda 1967-1983, Hilversum 1945-1963, Hoogeveen 1917-1956, Middelburg 1970-1981, Pekela 1948-1972, Ridderkerk 1948-1956, Rotterdam 1905-1984, Veendam 1969-1976, Wageningen-Ede 1945-1993, Zuid-Limburg 1966-1970 en Zwolle 1913-1961.
Aanvulling 2009: Notulen van vergaderingen, correspondentie, ledenlijsten en enkele andere stukken van de afdelingen Alphen aan den Rijn 1917-1967, Enkhuizen 1919-1995, Gorinchem 1925-1948, Den Haag vanaf 1898, Leeuwarden 1938-1967, Leiden 1952-1994, Utrecht 1913-1995, (Over) Veluwe 1946-1957, Woerden 1948-1954 en Zaanstreek 1913-1996.
Bewerking
Inventaris gemaakt door Stef Severt
INLEIDING
Geschiedenis van de organisatie
In 1894 werd
te Amsterdam de typografenvereniging '
Draagt Elkanders
Lasten
' opgericht als een vakafdeling van
'
Patrimonium
'. Daarvoor waren de Amsterdamse christelijke
typografen aangesloten geweest bij de
Algemene Nederlandsche
Typografenbond (ANTB, 1866)
, maar ze waren van mening dat binnen
deze bond de christelijke beginselen teveel in het gedrang kwamen. Ook in
andere plaatsen (Zaandam, Den Haag, Utrecht, Groningen, Leiden en Dordrecht)
verenigden de christelijke typografen zich. Weldra gingen stemmen op te komen
tot een landelijke organisatie. Op 19 mei 1902 werd de
Christelijke
Typografenbond
in Nederland opgericht. De doelstelling in artikel 3
luidde: 'De bond beoogt het bevorderen der zedelijke en maatschappelijke
belangen der beoefenaren van de typografie en aanverwante vakken [...]'. Vijf
afdelingen (te weten Amsterdam, Dordrecht, Groningen, Den Haag en Utrecht)
sloten zich aanvankelijk aan bij de bond. Zij vertegenwoordigden 110 leden.
Eerste voorzitter was
M.W. Smit
, die tevens voorzitter was
van '
Draagt Elkanders Lasten
'.
In 1905, toen ook de
afdeling Rotterdam van de grond kwam, verscheen het eerste nummer van het
bondsorgaan De
Christen-Typograaf
. De bond groeide de
eerste paar jaren gestaag. Begin 1916 overlijdt
Smit
;
nieuwe voorzitter wordt
W. Wattel
. Onder diens
kortstondige leiding wordt de naam van de bond gewijzigd in
Nederlandsche Christelijke Grafische Bond (NCGB)
. Ook het
bondsblad krijgt een andere naam en heet vanaf 1916 het
Grafisch
Orgaan
. Wattel overlijdt op 10 november 1918 en wordt opgevolgd door
J. Hofman
. De bond telt op dat moment zo'n 1900 leden.
Rond 1930 is dat aantal al gegroeid tot 2700 leden.
De jaren dertig
betekenen voor de bond, als gevolg van crisis en werkloosheid, een moeilijke
periode. Als de Duitsers vanaf 14 mei Nederland bezetten, besluit de
NCGB
haar werk voorlopig voort te zetten. Samen met andere
werkgevers- en werknemersorganisaties in de grafische industrie komt men al op
16 mei tot de oprichting van een Centraal Bureau, om zo samen het hoofd te
bieden aan de moeilijke omstandigheden. Ruim een jaar later komt er desondanks
een einde aan de werkzaamheden van de
NCGB
(al op de
algemene vergadering in 1935 was het lidmaatschap van de
NSB
onverenigbaar verklaard met dat van de bond).
In
1941 werd het toezicht van de bezetter verscherpt. In juli diende het bestuur
zijn ontslag in en hield de bond tijdelijk op te bestaan.
Direct na de
bevrijding hervatte de
NCGB
haar werkzaamheden. In het
eerder bevrijde zuiden waren al de nodige activiteiten ontplooid. In de eerste
plaats hield men zich uiteraard bezig met belangenbehartiging van de leden in
de sociaal-economische sfeer (met name cao-onderhandelingen, bedrijfsfondsen,
opleiding). Daarnaast werd het jeugdwerk weer opgepakt, werden cursussen
gegeven en excursies voor de leden georganiseerd.
In 1954 veranderde de
bond haar naam in
Nederlandse Christelijke Grafische
Bedrijfsbond
. Kort daarop, begin 1955, werd een nieuw, meer
vaktechnisch orgaan in het leven geroepen,
Ons Vakblad
. Na
tien jaar ging dit blad, wegens de te hoge produktiekosten, ter ziele.
Het
aantal leden in de naoorlogse periode was redelijk stabiel. Rond 1970 was er
sprake van een tijdelijke daling, die in de loop van de jaren '70 weer langzaam
ongedaan kon worden gemaakt. Sindsdien schommelt het ledental van de bond rond
de 7000. Met ingang van 1988 heet de bond officieel '
Grafische Bond
van het CNV
', een naam die ze in de wandelgangen al veel langer
droeg.
Organisatiestructuur
Het initiatief tot oprichting van de bond kwam vanuit Amsterdam; het was dus
niet vreemd dat het bondsbestuur in de hoofdstad zetelde. De
NCGB
kende zowel een hoofdbestuur als (vanaf 1921) een
dagelijks bestuur (dat enige tijd -rond 1950- werd aangeduid met de term
'bezoldigde bestuurders'). Het dagelijks bestuur kende aanvankelijk een
minimale bezetting, met een voorzitter, een secretaris en een penningmeester.
Toen de bond wat meer financiële armslag kreeg werd het bestuurdersteam
uitgebreid met nog eens twee mannen (er waren weinig vrouwen lid van de bond).
Het dagelijks bestuur vergaderde in de regel eenmaal per week.
Het
hoofdbestuur bestond uit het dagelijks bestuur, aangevuld met
vertegenwoordigers uit de verschillende afdelingen/vakgroepen (gemiddeld zo'n
20 personen). Het hoofdbestuur kwam eens in de twee à drie weken bijeen.
Eerst eens per twee, vanaf 1969 eens per drie jaar werd een algemene
ledenvergadering gehouden. Hier werden de cijfers bekendgemaakt aan de leden en
werd verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid.
De leden waren
georganiseerd in afdelingen. Zoals gezegd startte de bond met vijf afdelingen;
dit werd langzamerhand uitgebouwd tot een klein honderd. In de jaren '80 werden
kleine afdelingen samengevoegd. In 1992 telde de bond nog altijd 76
afdelingen.
De archieven
De
archieven werden in 1995, tengevolge van de verhuizing van het hoofdkantoor van
de bond, overgedragen aan het
IISG
. Bij binnenkomst op het
IISG
waren de meeste archieven al vrij goed geordend.
Hoofdzaak was de verschillende delen in een logische ordening onder te brengen.
Voor zowel het archief van de landelijke bond als voor de afdelingsarchieven is
ruwweg de volgende indeling aangehouden: als eerste zijn de vergaderstukken en
de eventuele correspondentie beschreven, vervolgens de meer bijzondere
onderwerpen (betreffende de organisatie en de taakuitvoering); tenslotte volgt
dan de documentatie. De stukken met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog
werden als dossier in het archief aangetroffen. Daar zij grotendeels betrekking
hebben op de 'ondergang en herleving' van de bond zijn ze direct na de
statutaire stukken geplaatst. Gewichtige en historisch waardevolle stukken van
de bond werden bewaard in de kluis. Van een deel van deze zgn.
'brandkaststukken' (zie inv. nr. 103) was een lijst opgemaakt. Niet alle
stukken die op deze lijst voorkomen zijn echter in het archief aangetroffen.
Aanleiding voor het apart bewaren van deze stukken vormde waarschijnlijk het
schrijven van het herdenkingsboek bij gelegenheid van het 25-jarig bestaan van
de bond in 1927. Ook na deze datum bleef men de bijzondere stukken
opzijleggen.
Bij de ordening van de archieven is er enig materiaal
afgescheiden. De archieven zijn geschoond en ontdaan van dubbeltallen. De in
het archief aanwezige realia (waaronder relatie- en jubileumgeschenken,
propagandamateriaal, etc.) werden voor een groot deel overgebracht naar de
afdeling Beeld en Geluid van het
IISG
.
Voorts werden
boeken en brochures, zowel van de
NCGB
als van het
CNV
, opgenomen in de bibliotheek van het
IISG
. Dit geldt ook voor de jaarverslagen van de
NCGB
over 1914-1992 (incompleet); de jaargangen (en losse
nummers) van het Grafisch Orgaan over 1921-1994; en de losse nummers van Ons
Vakblad uit de periode 1955-1965.
Literatuur
1.
J. Hofman
, 'Van zorg en zegen. De Nederlandsche
Christelijke Grafische Bond, zijn ontstaan en geschiedenis naar de voorhanden
zijnde officiëele bescheiden beschreven door den bondsvoorzitter' (Amsterdam,
1927)
2.
J. Hofman
, 'Van ondergang en herleving.
Overzicht van de gebeurtenissen na het ondergaan en de herleving van de Ned.
Chr. Grafische Bond in het tijdvak van 25 juli tot 5 mei 1945' (z.p.,
1945)
3.
Joh.A. Conjong
, 'In volharding gezegend.
Gedenkboek bij het vijftig-jarig bestaan van de Nederlandse Christelijke
Grafische Bond' (z.p., 1952)
INVENTARIS
LANDELIJK
STUKKEN VAN ALGEMENE AARD
- 1-29
-
Notulen van de
vergaderingen, waaronder de jaarvergaderingen, van het hoofdbestuur (HB). Met
agenda's, bijlagen, correspondentie en andere stukken.
1904-1955.
15 delen en 14 mappen.
N.B. Onder de stukken van de afdeling Wageningen-Ede (inv.nrs. 22444) bevinden zich ook stukken van de landelijke bond, met name notulen uit de jaren tachtig en negentig.
- 30-48
- Notulen van de vergaderingen van het Dagelijks Bestuur (DB). 1922-1940, 1941, 1945-1955. 19 mappen.
- 49-85
-
Notulen van vergaderingen
van het HB en van het DB. Met bijlagen.
1956-1985.
37 mappen.
N.B. De notulen van de vergaderingen van het DB zijn als bijlagen van de HB-notulen opgenomen.
STUKKEN BETREFFENDE BIJZONDERE ONDERWERPEN
Oprichting
- 90
- Brief van M.W. Smit en Joh. Offenberg , resp. voorzitter en secretaris van de [Amsterdamse] Christelijke Typografen Vereeniging ' Draagt Elkanders Lasten ', aan het bestuur van de vakafdeling typografen van het Nederlandsch Werkliedenverbond ' Patrimonium ' om te komen tot oprichting van een Nederlandse typografenbond. 1901. 1 stuk.
Statuten en reglementen
- 91-94
-
Stukken betreffende een
statutenwijziging in
1918.
1908-1919,
z.j.
4 omslagen.
N.B. Zie voor latere statutenwijzigingen tevens de 'brandkaststukken', inv.nr. 103
Jubilea en geschiedschrijving van de NCGB
- 103-107
-
Stukken betreffende
jubilea van de
NCGB
.
1910-1977.
3 mappen en 2 omslagen.
- 103
- 'Brandkaststukken', ten dele waarschijnlijk gebruikt bij de samenstelling van het herdenkingsboek 'Van zorg en zegen', door J. Hofman , bij het 25-jarig bestaan (1927). 1910-1934. 1 map.
Tweede Wereldoorlog
- 114
- Ingekomen en kopieën van uitgaande stukken van bondssecretaris A.S. Boone en -voorzitter J. Hofman , voornamelijk betreffende het neerleggen van hun functies. 1941-1942. 1 omslag.
Personeel
Leden
- 122-127
-
Ledenlijsten.
1917-1991.
6 delen.
N.B. Bij de jubileumstukken over 1952 (inv.nr. 106) zit een lijst met ledenaantallen over 1917-1952 .
- 128-133
-
Opzeggingen en
bedankbrieven van leden. Augustus
1941.
6 mappen.
N.B. Alfabetisch geordend op plaatsnaam van afdelingen; niet alle leden waren aangesloten bij een afdeling.
- 134
-
Ledenlijsten op het moment
van opheffing.
Augustus 1941.
1 map.
N.B. Alfabetisch geordend op plaatsnaam van afdelingen.
CAO-onderhandelingen en arbeidsgeschillen
- 140
- Plakboek met een copie van een manuscript getiteld 'Het dreigend conflict in het boekdrukkersbedrijf', geschreven door voorzitter J. Hofman , en knipsels uit kranten betreffende dit conflict rond het afsluiten van een collectief contract in de typografie. 1930. 1 deel.
- 141
- Notulen van de Onderhandelings-commissie in de Typografie betreffende het collectief contract 1933-1936. 1933. 1 deel.
PBO en overige arbeidszaken
- 147-150
-
Stukken betreffende de
Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie
(PBO).
1948-1961.
4 mappen.
- 147
- 'Wetsontwerp Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie ' en Bijlagen uit de Handelingen der Tweede Kamer. 1948.
Overige onderwerpen
Documentatie
- 168-175
-
Rapporten over
werkclassificatie en produktiviteit in de grafische industrie.
1949-1960.
6 delen en 2 mappen.
- 168
- 'Afsluitend rapport Werkclassificatie voor de Grafische Industrie'. Met bijlagen. 1949, 1950, 1954.
- 169
- 'Bedrijfsvergelijkende meting van de produktiviteit in de grafische industrie'. 1956-1957. 1 map.
- 170-173
- 'Rapport betreffende de werkclassificatie van een aantal functies uit het grafisch bedrijf'. Met bijlagen (commissie). 1958-1959.
AFDELINGEN
Afdeling Amsterdam
N.B. De afdeling werd opgericht op 16 juli 1894 .
- 180-182
- Notulen van de ledenvergaderingen, waarvan sommige met presentielijsten. 1931-1976. 3 delen.
- 193
-
Ledenlijst. z.j. [laatst
bijgewerkt in
1986].
1 map.
N.B. Alfabetisch gerangschikt op naam van de werkgever.
- 194
- 'Formulieren inzake het afsluiten van leerovereenkomsten' ['stage-formulieren']. 1956-1960. 1 omslag.
Afdeling Rotterdam
N.B. De afdeling werd opgericht op 8 augustus 1905 . Aanvankelijk opereerde ze onder de naam 'Helpt elkander'.
- 206-214
- Notulen van de vergaderingen van het (afdelings-) bestuur. 1905-1931, 1938-1941, 1945-1971. 9 delen.
Afdeling Wageningen - Ede
N.B. De afdeling-Wageningen werd opgericht op 7 januari 1913 , de afdeling-Ede op 6 maart 1946 . De twee afdelingen fuseerden in 1970 .
- 224-244
-
Notulen van de bestuurs-
en ledenvergaderingen en verslagen van andere bijeenkomsten. Met jaarverslagen
en bijlagen.
1945-1979.
1
schrift,
1 deel, 7 plakboeken en 12 mappen.
N.B. De notulen van vóór 1945 zijn verbrand, aldus een notitie bij de notulen van de ledenvergadering van 22 februari 1954.
- 246-247
- Notulen van de bestuurs- en ledenvergaderingen van de afdeling Ede. Met jaaroverzichten over 1946-1949. 1946-1970. 2 delen.
- 250
-
'K.v.b.-rapport' van de
ondernemingsraad van de Wageningse drukkerij Vada in verband met de verkoop van
Vada
door
Kluwer
aan
De
Boer
. Met correspondentie.
1974.
1 omslag.
N.B. De letters k.v.b. staan waarschijnlijk voor Kluwer , Vada en De Boer .
Afdeling Almelo
N.B. De afdeling werd opgericht op 29 november 1945 . In 1983 fuseerde ze met de afdeling Nijverdal. Deze afdeling werd op haar beurt weer samengevoegd met de afdelingen Enschede en Hengelo. Zo ontstond op 1 juli 1990 de afdeling Twente.
Afdeling Gouda
N.B. De afdeling werd opgericht op 4 september 1916 . Met ingang van 1985 is zij gevoegd bij de afdeling Alphen aan den Rijn. Deze afdeling heet vanaf 1 juli 1990 de afdeling Midden-Holland.
Afdeling Middelburg - Vlissingen
N.B. De afdeling werd opgericht op 18 januari 1917 . In 1984 werd ze omgedoopt tot de afdeling Walcheren.
Afdeling Nijverdal
N.B. De afdeling werd opgericht op 8 september 1945 . In 1983 is ze gefuseerd met de afdeling Almelo.
Afdeling Ridderkerk (- Slikkerveer)
N.B. De afdeling werd opgericht op 14 juli 1948 . Met ingang van 1986 is ze gevoegd bij de afdeling Rotterdam.
Afdeling Veendam (- Wildervank)
N.B. De afdeling werd opgericht op 1 april 1919 . Per 1 maart 1992 is deze afdeling, evenals die in Winschoten, opgeheven en gevoegd bij de afdeling Groningen.
Afdeling Zuid-Limburg
N.B. De afdeling werd opgericht op 26 april 1966 . In de loop van 1980 is ze opgeheven. In plaats daarvan ontstonden in deze regio drie afzonderlijke afdelingen, in Heerlen, Maastricht en Venlo.
Afdeling Zwolle
N.B. De afdeling werd opgericht op 15 juli 1913 .
- 286-291
-
Notulen van de
ledenvergaderingen. Met jaarverslagen.
1923-1961.
1913-1961.
6 delen.
N.B. Het eerste jaarverslag stamt uit 1923 en beslaat de periode 1913-1922 .