Archief PAS. Zaandam

Search Archives

Browse archives: Archives index; Browse A - Z; Browse by country

Using the archives: Reading room; Rules for consultation; Request for permission

Archief PAS. Zaandam

Periode (1900) 1922-1941
Omvang 0.32 m.
Raadpleging Vrij

Geschiedenis

Plaatselijk Arbeids Secretariaat (PAS) Zaandam is opgericht in 1897.

Inhoud

Zeer onvolledig archief, voornamelijk stukken vanaf 1933.
Reglement en ontwerp-huishoudelijk reglement 1900, 1939, notulen 1922-1928, 1931-1933, jaarverslagen 1930, 1932-1937, 1940, correspondentie 1933-1938, uitgaven van het PAS ca 1934-1939, circulaires en andere stukken NAS 1933-1940; enige stukken betreffende aangesloten bonden 1933-1937, acties tegen reactie, fascisme en oorlog 1933-1936, Comité Rood Spanje 1934-1936, jeugd en kinderwerk en Vacantie-Kinderfonds 1934-1936, 1939-1940, RJB 1933-1935, VVSO 1933-1935, werklozen 1934-1936, acties voor verlaging van huur en gas- en elektraprijzen 1934-1936, OSP afdeling Zaandam 1933-1935, NAS Vrouwenbond en afdeling Zaandam van de Vrouwenbond 1933-1936, liquidatie 1940-1941; documentatie.

Inhoud.

INLEIDING
INVENTARIS
Algemeen 1 - 13

Interne organisatie 14 - 18
Betrekkingen met organisaties 19 - 45

NAS en andere PAS-sen 19 - 30
Aangesloten bonden 31 - 39
Nevenorganisaties 40 - 42
Anderen 43 - 45
Aktiviteiten 46 - 52
Comité's waarin het PAS zitting heeft 46 - 49
Andere aktiviteiten 50 - 52
Publikaties 53 - 54
Jubileum 55 - 56

Liquidatie 57
Dokumentatie 58 - 59

Inleiding.

Het Plaatselijk Arbeiders Secretariaat (PAS) Zaanstreek werd opgericht in 1897(1) en bestond tot 8 september 1940, toen het door M. Rost van Tonningen werd ontbonden(2). Aangesloten bij het PAS waren verschillende vakbondsafdeling uit plaatsen in de regio Zaanstreek, onder meer uit Assendelft, Koog aan de Zaan, Krommenie, Oost-Zaan, Wormerveer, Zaandijk; de samenstelling was in de loop der tijd aan wisselingen onderhevig, zoals ook blijkt uit het aantal leden van het PAS. Ter indikatie van de omvang van het PAS volgen hier enkele over het ledental bekende cijfers:
1909 200 leden
1912 719 leden(3)
1919 2.300 leden(4)
1921 944 leden(5)
1928 550 leden(6)
In de dertiger jaren cirkelde het ledental rond de 500(7). Door wie bestuursfunkties werden waargenomen is voor een grote periode niet zonder uitgebreid onderzoek na te gaan. Bekend is dat C. Hamet in 1925 werd aangesteld als NAS-propagandist voor de Zaanstreek; in het kader van deze funktie die hij vervulde tot 1 september 1930(8), was hij sekretaris van het PAS. In de jaren dertig was C. Dekker voorzitter van 1933-1936; sekretaris was toen F. Bosman vanaf 1934. In 1936 wisselden zij van funktie; Bosman bleef voorzitter tot 1940(9).
Het IISG heeft het archief ontvagen van F. Bosman, grotendeels in 1938, een aanvullend deel in 1955(10). Het beslaat de periode (1900) 1922-1941, maar is niet volledig. Uit het tijdvak 1922-1933 zijn allen notulenboeken aanwezig. Het belangrijkste deel van het archief wordt gevormd door de stukken uit 1933-1936, in de jaren daarna is het minder volledig; vanaf 1933 ontbreken echter weer de notulen. Dit deel is uit de tijd van Bosman sekretaris- en voorzitterschap. De omvang van het archief is 0,35 meter. Aan de raadpleging zijn geen beperkende bepalingen verbonden.

Andere archieven waarin iets over het PAS Zaanstreek kan worden gevonden zijn het NAS-archief en het archief van F. Bosman. In de bibliotheek van het IISG zijn enkele jaarverslagen opgenomen, onder andere die van 1910/1911-1911/1912 en statuten en huishoudelijk reglement van 1922 en z.j. Publikaties waarin informatie kan worden gevonden zijn die van J.J.'t Hoen, Op naar het licht. De zaanstreek in de periode van de opkomst der arbeidersbeweging 1882-1909 (Wormerveer 1968) en De rode Zaanstreek (Zaandam 1978) betreffende het tijdvak 1909-1939. R. Hartmans en F. van der Putte geven in hun skriptie Zaandam in de Crisis (Amsterdam 1982) een typering van het PAS in de dertiger jaren.

Noten

1. Inv. nr. 55.
2. Inv. nr. 57.
3. Jaarverslag 1910/1911-1911/1912, opgenomen in de bibliotheek van het IISG.
4. J.J.'t Hoen, De rode Zaanstreek (Zaandam 1978) 265.
5. Ibidem 303.
6. NAS-archief inv. nr. 274, brief van 16.10.1928.
7. Inv. nr. 13, 17.
8. NAS-archief inv. nr. 274, brieven van 8.8 en 3.9.1930.
9. Inv. nr. 13.
10. Jaarverslagen IISG 1938 en 1955.

INVENTARIS

ALGEMEEN.

1 - 3

Notulen van gekombineerde vergaderingen (met vertegenwoordigers van de aangesloten vakbondsafdelingen). 1922-1928, 1931-1933. 3 delen.

1: dec. 1922 - okt. 1928.

2: mei 1931 - aug. 1932.

3: sept. 1932 - april 1933.

4: Presentielijst van een gekombineerde vergadering van de besturen van PAS Zaanstreek, SPAS Wormerveer-Krommenie, OSP, CPH, RSP afdeling Zaandam en de NAS-Vrouwenbond van 30 aug. 1934. 1934. 1 stuk.

5: Presentielijst van een gekombineerde vergadering (met vertegenwoordigers van de aangesloten vakbondsafdelingen van 29 jan. 1936. 1936. 1 stuk.

6: Presentielijst van de jaarvergadering van 7 maart 1936. 1936. 1 stuk.

7 - 8

Ingekomen stukken en kopieën van uitgaande stukken van C. Dekker , sekretaris. 1933-1936. 2 mappen.

7: 1933-1934.

8: 1935-1936 (febr.)

9: Ingekomen stukken bij F. Bosman , sekretaris. 1936-1938. 1 map.

10: Kopieën van uitgaande stukken van F. Bosman , sekretaris. 1936. 1 map..

11: Ingekomen stukken bij en kopieën van uitgaande stukken van F. Bosman , voorzitter. 1928, 1934-1936. 1 map.

12: Beschrijvingsbrieven voor jaarvergaderingen. 1933-1936 en z.j. 1 omslag.

13: Jaarverslagen en financiële verslagen. 1930, 1932-1937, 1940. 1 map.

INTERNE ORGANISATIE.

14: Reglement. 1900. 1 stuk.

15: Beschikking van koningin Wilhelmina van 5 juli 1922, waarbij de statuten worden goedgekeurd. 1922. 1 stuk.

16: Ontwerp huishoudelijk reglement. 1939. 3 stukken.

17: Staat houdende een overzicht van het ledental. 1934. 1 stuk.

18: Lijsten van de wijkverdeling van Zaandam t.b.v. verspreidwerk. z.j. 1 omslag.

BETREKKINGEN MET ORGANISATIES.

Nationaal Arbeids Sekretariaat, vrouwenbond en andere PASsen.

19: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan het NAS. 1933-1938, 1940. 1 map..

20 - 23

Ingekomen circulaires van het NAS. 1933-1937, 1940. 4 m.

20: 1933.

21: 1934.

22: 1935

23: 1936-1938, 1940.

24: Circulaires van het 'Reorganisatie Comité "A-Z"' en voorgestelde resoluties voor het NAS-kongres van 1937. 1937. 1 omslag.

25: Diskussiestuk 'Het NAS illegaal?', waarschijnlijk geschreven door F. Bosman [1939]. 7 stukken.

26: 'Schema voor propaganda en actie' geschreven door E. Bouwman en 'Plan voor propaganda en actie' voor het NAS. 1940. 6 stukken.

27: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de NAS Vrouwenbond en de afdeling Zaandam van de vrouwenbond. 1933-1936. 1 omslag.

28: Verslag van een vergadering van het bestuur van het NAS met de Federaties en PASsen op 23-24 september 1933 in Krasnapolsky, Amsterdam, geschreven door G. Hent , lid van het bestuur van het PAS Zaanstreek. 1933. 8 stukken.

29: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan andere PASsen. 1934-1936. 1 omslag.

30: Verslag van het demonstratief kongres gehouden te Rotterdam op 13 sept. 1936, geschreven door Visser . 1936. 4 stukken.

Aangesloten bonden.

31 - 32

Circulaires aan de leden en de aangesloten organisaties. Met enkele manifesten. 1930-1939. 2 mappen.

31: 1930-1934.

32: 1935-1939.

33: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de Landelijke Federatie van Bouwvakarbeiders in Nederland en van de afdelingen in de Zaanstreek. 1933-1936. 4 omslagen.

34: Motie van de afdeling Bouwvak Wormerveer en rapport van de kommissie van onderzoek inzake het konflikt van heet NAS met de afdeling Bouwvak Den Haag, waar een aantal leden zou hebben getracht de afdeling tot afscheiding te bewegen ten gunste van aansluiting bij het Nederlands Syndikalistisch Vakverbond 1935-1936. 1 omslag,.

35: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de Nederlandse Federatieve Bond van Arbeiders in Fabrieksmatige Bedrijven en van de afdeling in de Zaanstreek. 1929, 1932-1936. 1 map.

36: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de afdeling Koog aan de Zaan en Zaandam van de Federatie van Heiwerkers . 1934. 1 omslag.

37: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de Onafhankelijke Bedrijfs-Federatie van Werkers in de Metaalindustrie en de afdeling Krommenie, Wormerveer en Zaandam van deze bond. 1933-1936. 4 omslag.

38: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de Nederlandse Federatieve Bond van Personeel in Openbare Dienst en van de afdeling Zaandam van deze bond. Met enkele pamfletten 1934-1937. 1 omslag.

39: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de Nederlandse Federatie van Transportarbeiders en van de afdelingen Koog-Zaandijk, Wormerveer en Zaandam van deze bond. 1933-1937. 1 omslag.

Nevenorganisaties.

40: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan de Revolutionaire Jeugd Bond en de afdelingen Zaandam en Wormerveer van deze Bond. Met jaarverslag van de RJB over de periode maart 1932 - april 1934. 1932-1935. 1 omslag.

41: Ingekomen brieven en circulaires van de Vereniging Socialistische Ontwikkeling afdeling Zaandam , later Zaanstreek en van de afdeling Enschede. 1933-1935. 1 omslag.

42: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan het Proletarisch Steun Fonds , het P.S.F. subcomité Zaandam en een circulaire van het Comité Rood Spanje afdeling Wormer . 1934-1936. 1 omslag.

Andere organisaties.

43: Ingekomen brieven van en kopieën van uitgaande brieven aan de Onafhankelijk Socialistische Partij, afdeling Zaandam 1933-1935. 1 omslag.

44: Kopie van een brief aan en financiëel verslag over 1932 van de Zaanse Coöperatieve Verbruiks- en Produktie Vereniging 'De Eenheid' U.A. Zaanstreek . 1933, 1935. 1 omslag.

45: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan Scheeps- en Bootwerkersvereniging 'Eensgezindheid' Zaandam, afdeling van de Centrale Bond van Transportarbeiders . 1933, 1936. 1 omslag.

AKTIVITEITEN.

Comité's waarin het PAS zitting heeft.

46: Ingekomen stukken van het Comité anti-fascisme en oorlog (Antifo) en van de afdeling Zaandam van dit Comité. 1933. 2 stukken.

47: Ingekomen brieven en circulaires van het Gewestelijk Comité van Verweer tegen reaktie, fascisme en oorlog Noord-Holland (noord) en van het Comité van Verweer Zaandam. Met enkele pamfletten. 1933-1936. 1 map.

48: Stukken betreffende het Revolutionair Mei-comité. 1933-1937. 1 map.

49: Stukken van het Comité voor verlaging van gas- en elektraprijzen. Met enkele pamfletten. 1935-1935 1 omslag.

Andere aktiviteiten.

50: Ingekomen stukken en kopieën van uitgaande stukken betreffende een aktie voor huurverlaging. 1934-1935. 1 omslag.

51: Ingekomen stukken van en kopieën van uitgaande stukken aan het gemeentebestuur, het Nationaal Crisis Comité en enkele andere instanties betreffende belangenbehartiging van werklozen. 1934-1936. 1 map.

52: Ingekomen stukken en kopieën van uitgaande stukken betreffende aktiviteiten voor jeugd en kinderen van de Jeugdraad, de Raad voor Jeugd- en Kinderwerk en het Nederlands Vacantie Kinderfonds . 1934-1936, [1939-1940.] 1 map.

PUBLIKATIES.

53: Pamfletten uitgegeven door het PAS. Met brochure 'De Werklozen Steun in Gevaar', ws. geschreven door F. Bosman . Gestencild, gedrukt. [1936-1939?] 1 omslag.

54: Periodieke uitgaven van het PAS, 'Alarm', 'De rode Makker', 'De strijd', 'De Noodklok', 'De Stormklok'. Gestencild. 1934-1935. 5 omslagen.

JUBILEUM.

55: 'Het PAS 35 jaar', uitgave van het PAS Zaanstreek. 1932. 1 omslag.

56: Koncept-artikel 'De geschiedenis ban het PAS "Zaanstreek"'. Met aantekeningen van C. Dekker . Imkompleet. z.j. 6 stukken.

LIQUIDATIE.

57: Ingekomen stukken van en kopieën aan uitgaande stukken aan het NAS betreffende de liquidatie van het PAS Zaanstreek. 1940-1941. 1 omslag.

DOKUMENTATIE.

58: Pamfletten en periodieke publikaties tegen het NAS van de CPH , de Rode Vakbewegings-Oppositie , het werklozen Strijd Comité afd. Zaandam en het Solidariteits-Comité Zaandam 1934-1935, 1937. 1 omslag.