Archief J. van Rees
Period
(1833) 1868-1928
(1930)
Total size
1.1 m.
Raadpleging
Vrij
Repository
Internationaal
Instituut voor Sociale Geschiedenis
Biografie
Rees, Jacob van (1854-1928); buitengewoon hoogleraar in de histologie te Amsterdam; geheelonthouder, oprichter van de ANGOB 1897, stichter van de eerste loge van de IOGTN, Humanitas, in Hilversum 1908; Groot Tempelier van de Nederlandse loge; mede-oprichter van de Internationale Broederschap met het blad Vrede, de kolonie in Blaricum 1899, de Humanitaire School in Laren, de Rein Leven Beweging; lid van het Religieus-Socialistisch Verbond, PIA, etc.
Inhoud
Correspondentie 1881-1928; manuscripten en brochures over histologie 1878-1891; manuscripten van openbare colleges en voordrachten 1909-1923; wetenschappelijke aantekeningen 1873-1924; manuscripten van artikelen over drankbestrijding 1896-1925; stukken betreffende internationale congressen tegen drankmisbruik 1911-1913, de Rein Leven Beweging, ondersteuning van dienstweigeraars, de gevangenschap van Van Rees juli 1916 naar aanleiding van het ondertekenen van het dienstweigeringsmanifest (voornamelijk brieven aan Van Rees en aantekeningen); documentatie.
Archivalia van familieleden: stukken van Otto van Rees en Jeanette van Rees-Vreede 1833-1893; stukken van de families Vatiché en Slengarde met aktes, kwitanties en huishoudboekjes 1868-1890.
Bewerking
Inventaris gemaakt door Bernard Mantel in 2001
INLEIDING
Biografische gegevens
Jacob van Rees werd op 16 april 1854 geboren in een intellectueel en liberaal milieu. Zijn vader Otto van Rees was hoogleraar rechtsgeleerdheid en statistiek aan de Universiteit van Utrecht . Na zijn studie biologie en promotie bij de Utrechtse hoogleraar P. Harting werd hij in 1879 benoemd tot buitengewoon hoogleraar histologie aan de Universiteit van Amsterdam . Tot aan zijn emeritaat in 1924 zou hij deze functie blijven bekleden. Vanaf de 1892 werd hij actief als drankbestrijder en tolstojaan. In die hoedanigheid was hij betrokken bij een aantal van de organisaties van de tolstojanen en bij de ondersteuning van dienstweigeraars.
Hij was mede-oprichter van de Internationale Broederschap die het blad Vrede uitgaf, samen met Felix Ortt en Lodewijk van Mierop . In die context verschafte Van Rees in 1899 het kapitaal om in Blaricum een kolonie te stichten. Na de ondergang van de kolonie in 1903 zette hij vanuit zijn huis in Laren een aantal idealen van de kolonie voort in de vorm van de Humanitaire School , waarbij hij uiting kon geven aan zijn ideeën over onderwijs en pedagogiek.
In de hoedanigheid van voorzitter van de Algemene Nederlandse Geheelonthouders Bond ( ANGOB ), mede door Van Rees opgericht in 1897, en als Groot Tempelier van de Neutrale Orde van Goede Tempelieren , de Nederlandse tak van de IOGTN was hij buitengewoon actief in de strijd tegen ieder gebruik van alcohol. De anti- alcoholbeweging vormde het belangrijkste element in zijn maatschappelijk actieve leven. Daarnaast was hij ook actief in de Rein Leven Beweging , in de Praktisch Idealisten Associatie en later in de Bond van Religieuse Anarcho-Communisten .
Van Rees overleed op 4 januari 1928 na een kort ziekbed als gevolg van een verwaarloosde longontsteking.
Het archief
Het archief van Jacob van Rees zoals dat al geruime tijd bij het IISG ligt is herordend. Uitgangspunt in de nieuwe ordening zijn de onderwerpen waarmee Van Rees zich bezig hield. Op deze manier is een indeling ontstaan in persoonlijke documenten, wetenschappelijk werk, activiteiten als drankbestrijder, antimilitarisme en steun aan dienstweigering, Tolstojanisme en overige onderwerpen. Het archief wordt afgesloten met een afdeling documentatie. Uit het archief zijn de dubbelen verwijderd. Een groot aantal afbeeldingen is overgebracht naar de afdeling Beeld en Geluid van het IISG en de aanwezige nummers van De Geheelonthouder en De Neutrale Goede Tempelier en een aantal brochures zijn overgebracht naar de bibliotheek van het IISG.
Twee elementen die in het leven van Van Rees een grote rol hebben gespeeld en die in dit archief het beste zijn vertegenwoordigd zijn het wetenschappelijk werk als buitengewoon hoogleraar histologie aan de Universiteit van Amsterdam en zijn werk als actief alcoholbestrijder. In het archief bevinden zich manuscripten van wetenschappelijke publicaties en van colleges of (populair-)wetenschappelijke voordrachten. Tevens bevinden zich in het archief manuscripten van artikelen en voordrachten over drankbestrijding. Waar mogelijk zijn de gedrukte publicaties, vaak brochures, bij de manuscripten gevoegd. Naast de min of meer afgeronde manuscripten is er een grote hoeveelheid aantekeningen van wetenschappelijke of activistische aard.
Een ander onderwerp waar veel stukken van bewaard zijn gebleven is de ondersteuning van dienstweigeraars. In het bijzonder is er veel correspondentie aan Van Rees, geschreven in de periode dat hij als ondertekenaar van het dienstweigermanifest van september 1915 in juli 1916 tien dagen in het huis van bewaring te Amsterdam verbleef. Relatief weinig stukken zijn bewaard gebleven over de activiteiten van Van Rees als christen- anarchist.
Een deel van het archief van Jacob van Rees werd bewaard bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie ( RKD ) in Den Haag. Dit deel is in 2001 met toestemming van de nabestaanden aan het IISG overgedragen. De toevoeging bevat vooral foto's en tekeningen van Jacob van Rees en persoonlijke correspondentie. Ook de stukken betreffende de familie van Van Rees en de familie van zijn vrouw Adriënne Vatiché is uit deze aanvulling afkomstig.
Bij de Universiteitsbibliotheek van de Universiteit van Amsterdam is een deel van het archief van Jacob van Rees aanwezig dat vooral stukken op het gebied van de histologie bevat.
INVENTARIS
OPENBAAR LEVEN
Universiteit en wetenschappelijk werk
- 3
- Correspondentie in verband met het wetenschappelijke en universitaire werk van Van Rees. 1868-1926. 1 map.
- 5
- Stukken met betrekking tot zijn universitaire werk. Met een manuscript van zijn inaugurele rede en enkele aankondigingen. 1887-1898. 1 map.
- 11-12
-
Manuscripten en brochures
van openbare openingscolleges bij de lessen histologie.
1909-1921.
2 mappen.
N.B. Van een aantal openingscolleges is de tekst ook in Propria Cures verschenen. Zie inv. nr. 40.
- 14
- Stukken met betrekking tot een telepathisch experiment met het telepathisch medium Eugen de Rubini . Juni 1919. 1 map.
Drankbestrijding
- 21
- Correspondentie met betrekking tot drankbestrijding en drankbestrijdingsorganisaties. Met enige brieven over vivisectie en vegetarisme. 1897-1920. 1 map.
- 22
- Stukken met betrekking tot de Algemene Nederlandse Geheelonthouders Bond ( ANGOB ) en de Neutrale Orde van Goede Tempelieren ( IOGTN ). 1898-1925. 1 map.
- 23-26
-
Manuscripten van artikelen
en voordrachten over drankbestrijding, verschenen in diverse periodieken.
1896-1925.
4 mappen.
N.B. Zie voor de gedrukte versie van een groot aantal van de manuscripten tevens de kranten en andere periodieken in de afdeling documentatie.
- 28
- Stukken betreffende het XIIIe Internationale Congres tegen Alcoholisme te Den Haag, 1911 en het XIVe internationale congres tegen alcoholisme te Milaan, 1913. Met programma's, bijdragen van enkele deelnemers, manuscripten van de bijdragen van Van Rees en reacties in de Italiaanse pers. 1911 en 1913. 1 map.
Antimilitarisme en dienstweigering
- 31
- Stukken naar aanleiding van de dienstweigering van B.H.P. Wendt , 1899 en Jan P. Terwey. 1903-1904. 1 map..
Overige onderwerpen
Documentatie
- 36
- Brochures geschreven door of met bijdragen van Van Rees, waarvan geen manuscript is aangetroffen. 1903-1928. 1 map.
ANNEX
ARCHIVALIA AFKOMSTIG VAN DE FAMILIE VAN REES
- 42
- Brieven aan Otto van Rees. Met een manuscript in het Latijn door Lucas Fockens. 1833-1834, 1847. 1 map.
- 43
- Stukken betreffende de reis van Otto van Rees naar Zwitserland en Italië. Met correspondentie aan Jeanette Vreede en rekeningen van hotels en reisbenodigdheden. 1851. 1 map.
- 44
- Condoleancepost gericht aan Jeanette Van Rees-Vreede naar aanleiding van het overlijden van Otto van Rees op 16 mei 1868. mei-juni 1868. 1 map.
ARCHIVALIA AFKOMSTIG VAN DE FAMILIES VATICHÉ EN SLENGARDE
- 48
- Stukken betreffende de nalatenschap van A.E. Slengarde en Adriana Vatiché- Slengarde. Met aktes, overzichten van bezittingen en effecten en machtigingen. 1868. 1 map.