Archief Jan van den Tempel
Periode
1880-1952
(1988)
Omvang
3 m.
Raadpleging
Vrij
Biografie
Tempel, Jan van den (1877-1955); secretaris van het NVV 1906-1918; voor de SDAP lid van de gemeenteraad van Amsterdam 1910-1919 en 1927-1932; lid van de provinciale Staten van Noord-Holland 1916-1919 en van de Tweede Kamer 1915-1939; in 1939 minister van Sociale Zaken tot aan de kabinetscrisis in het oorlogskabinet-Gerbrandy in 1944.
Tempel, Bastiaan van den (1905-1992); oudste zoon van Jan van den Tempel; jurist, econoom, privaatdocent bestuurseconomie aan de Universiteit van Amsterdam vanaf 1937; wethouder voor de PvdA in de gemeente Den Haag 1945-1949; voorzitter van het gewest Den Haag van de PvdA; lid van de Tweede Kamer.
Inhoud
Persoonlijke correspondentie 1899-1952; diverse persoonlijke stukken; stukken betreffende de studie van Jan van den Tempel 1896-1922; activiteiten in het verband van SDAP en NVV (onder meer de middenstandscommissie en de financiële commissie uit de Algeemene Raad van NVV en SDAP); de Tweede Kamer en commissies uit de Tweede Kamer betreffende onder meer de arbeidsvoorwaarden voor Rijkswerklieden, de financiële verhouding tussen Rijk en Gemeenten, het Schelde-Rijn- conflict, de oprichting van een maatschappij voor industriefinanciering en diverse wetsontwerpen 1917-1939; activiteiten in andere organen zoals de Hooge Raad van Arbeid over een werkloosheidsverzekering; activiteiten als minister van sociale zaken in Nederland en in ballingschap 1939-1945; manuscripten en aantekeningen; documentatie.
Annex: Archivalia van Bastiaan van den Tempel; manuscripten, typoscripten en aantekeningen 1932-1946; stukken betreffende zijn docentschap aan de Arbeiderskaderschool/Troelstraschool 1936-1937; privaatdocentschap bestuurskunde aan de Universiteit van Amsterdam 1937.
Annex: archivalia van Arnold Jan van den Tempel 1939-1952, 1988.
Ordening
Het archief van Jan van den Tempel is in 1963 door Bastiaan van den Tempel aan het IISG geschonken. Het bevat correspondentie aan Jan van den Tempel, stukken betreffende zijn werk in diverse commissies van de NVV en de SDAP . Een groot deel van het archief bevat stukken met betrekking tot het werk van Van den Tempel als Kamerlid en als lid van diverse andere commissies en instellingen. Een klein gedeelte van het archief bevat stukken uit de periode in Londen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van het publicitaire werk zijn enkele manuscripten bewaard gebleven met correspondentie en boekbesprekingen. Tenslotte is een uitgebreide knipselcollectie opgenomen, die gedeeltelijk op onderwerp is geordend.
De annex met archivalia van Bastiaan van den Tempel bevat voornamelijk manuscripten van diverse boeken. Tevens is een grote hoeveelheid samenvattingen en losse aantekeningen aanwezig. Tenslotte zijn er stukken betreffende de onderwijsactiviteiten van Van den Tempel in het archief opgenomen.
De omvang van het geordende en geschoonde archief bedraagt 2.85 meter. De omvang van de aanvulling uit 2002 is 0.15 m. Enkele brochures zijn overgebracht naar de bibliotheek en enkele foto's naar de afdeling Beeld en Geluid van het IISG.
Bewerking
Inventaris gemaakt door Bernard Mantel in 2001, 2003
Tweede archiefvormer
Tempel, B. van den,INLEIDING
Biografische gegevens
Jan van den Tempel werd op 1 augustus 1877 te Willemstad (NB) geboren. Bij zijn vader leerde hij het schildersvak, dat hij bleef beoefenen na de verhuizing van het gezin in 1895 naar Amsterdam . Met zijn oudere broer sloot hij zich in 1899 aan bij de Schildersgezellenbond , waarin hij al snel een leidende positie bekleedde. Bij de oprichting van het NVV was Van den Tempel al meteen lid van het hoofdbestuur. Gedurende zijn gehele werkzame leven zou hij secretaris van het hoofdbestuur van het NVV blijven. Tegelijk werd hij actief lid van de SDAP , waarvoor hij van 1910 tot 1919 raadslid werd in Amsterdam, lid van de Provinciale Staten van Noord-Holland van 1916 tot 1919 en vanaf 1915 tot 1939 lid van de Tweede Kamer . Zijn linepolitieke carrière werd bekroond door de benoeming in augustus 1939 tot minister van sociale zaken in het kabinet-De Geer. Samen met J.W. Albarda was hij een van de twee eerste SDAP-ministers.
Bij alle politieke en bestuursactiviteiten was Van den Tempel een ijverig student. In 1911 en 1913 behaalde hij de middelbare aktes staathuishoudkunde en statistiek en staatsinrichting. Van 1919 tot 1921 studeerde hij handelseconomie aan de Handelshoogeschool te Rotterdam . Hij sloot zijn studie in de economie in 1927 af met de promotie op het proefschrift Macht en economische wet .
Het proefschrift was lang niet zijn enige publicatie. Met enige regelmaat schreef hij artikelen en boeken over economische onderwerpen, waardoor hij een van de belangrijkste theoretici in zowel de partij als de vakbond werd. Spraakmakend was zijn visie op de economische crisis, die hij in 1938 neerlegde in zijn boek Wereld in stormtij .
Zowel in zijn werk als Kamerlid, als in de andere commissies en raden waarin hij zitting had legde Van den Tempel de nadruk op weloverwogen staatsinterventie ten behoeve van de industrie als werkgelegenheidsinstrument. Daarnaast speelde de vorming van een werkloosheidsvoorziening een belangrijke rol. Van den Tempel was geen revolutionair, maar wel een bevlogen sociaal-democraat die met weloverwogen maatregelen de sociaal- economische omstandigheden van arbeiders en werklozen wilde verbeteren.
Voordat Van den Tempel als minister enig beleidsvoornemen kon uitvoeren werd Nederland bezet en vluchtten koningin en regering naar Engeland . Van den Tempel maakte vervolgens deel uit van de Nederlandse regering in ballingschap. In Londen publiceerde hij in het Engels een boek over een mogelijke na-oorlogse economische ordening: Keep the lamps burning . Verdere uitwerking van de ideeën in dit boek waren als minister niet meer mogelijk omdat in 1944 een kabinetscrisis ontstond door een fundamenteel verschil van inzicht met minister-president P.S. Gerbrandy over de rol van de parlementaire democratie na de oorlog. Van den Tempel verliet naar aanleiding daarvan het kabinet. Over zijn Londense ervaringen en over dit conflict schreef hij in 1947 het boek Nederland in Londen. Ervaringen en beschouwingen .
Na de oorlog trok hij zich om gezondheidsredenen terug uit de politiek. Van den Tempel overleed in 1955 in een ziekenhuis te Alkmaar aan een maagkwaal.
Bastiaan van den Tempel (1905-1992) was de oudste zoon van Jan van den Tempel. Hij studeerde rechten en promoveerde in 1933 op het proefschrift Democratische vrijheid en socialistisch recht . In de jaren daarna publiceerde hij nog diverse werken met een economisch-juridische inslag. In de jaren dertig was hij werkzaam als docent. Na de oorlog is hij wethouder in Den Haag geweest (1945-1949), alsmede lid van de provinciale staten van Zuid-Holland, voorzitter van het gewest Den Haag van de Partij van de Arbeid en lid van de Tweede Kamer voor de PvdA .
Literatuur
Een uitgebreide biografische schets en een overzicht van gepubliceerde werken van en over Jan van den Tempel is te vinden in: Biografisch woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland , deel 8, blz. 280-288.
INVENTARIS
Bijzonder
Opleiding en studie
- 7
- Diploma, aanvragen voor deelname aan lessen, examenopgaven en lesmateriaal staathuishoudkunde en staatsinrichting. 1896, 1910-1913. 1 map.
Activiteiten in vakbonds- en partijverband
Activiteiten als Tweede Kamerlid (1915- 1939)
- 23
- Besluit van de benoeming van de leden van een commissie van advies voor de werkloosheidsverzekering. 1917. 1 stuk.
- 24-27
- Stukken betreffende de Commissie van Advies voor de Arbeidsvoorwaarden van Rijkswerklieden . 1921- 1928. 4 mappen.
- 29-37
-
Stukken betreffende de
Staatscommissie inzake de financiële verhouding tussen het Rijk en de
Gemeenten
.
1922-1929.
9 mappen.
- 34
- Kamerstuk 182 betreffende de financiële verhouding tussen Rijk en Gemeenten, nrs. 1-4. 1926, 1928.
- 38-42
-
Stukken betreffende het
conflict met België inzake de binnenscheepvaart.
1928-1929.
5 mappen..
- 38-39
- Doorslag Beantwoording van de vragen van de Minister van Buitenlandse Zaken betreffende de betekenis van een Moerdijkkanaal en een Rijn- Scheldekanaal voor onze grote zeehavens . April 1928.
- 44-48
-
Stukken betreffende de
oprichting van een maatschappij voor industriefinanciering (industriebank).
1930-1936.
5 mappen.
- 45
- Nota's inzake de oprichting van een industriebank door J. van den Tempel en J.W. Beyer . 1930-1931.
Activiteiten in diverse organen
Activiteiten als minister van sociale zaken (1939- 1944)
- 67
- Stukken betreffende de benoeming van J. van den Tempel tot minister van sociale zaken op 10 augustus 1939. 1939. 1 map.
Overige activiteiten
Publicaties en manuscripten
- 75
- Typoscript van Het aandeel van Noord-Amerika in de wereldproductie en den export van graan . Z.j. [c. 1922]. 1 map.
- 78-79
-
Manuscript
Historische beteekenis en verdienste der proletarisch- socialistische
beweging
.
Z.j. (c. 1930).
2 mappen.
N.B. Waarschijnlijk niet uitgegeven.
- 86-90
- Stukken betreffende het schrijven en het uitgeven van Keep the Lamps Burning . 1941-1944. 5 mappen.
DOCUMENTATIE
- 98
- Ingebonden feuilleton geschreven door Jan van den Tempel met de titel Ondergang , verschenen in Het Volk . 1905. 1 map.
ANNEX
Archivalia van Bastiaan van den Tempel
Manuscripten en typoscripten
- 108-111
- Manuscripten, typoscript, fragment van een typoscript en twee drukproeven van het proefschrift van B. van den Tempel Democratische vrijheid en socialistisch recht . Z.j. [1932-1933]. 4 portefeuilles.
- 112-113
-
Manuscripten en
aantekeningen, drie volledige typoscripten, onvolledige typoscripten en een
drukproef van
Hoofdlijnen der theoretische economie. De waarde- en
verdeelingsleer
.
1939.
2 portefeuilles.
N.B. De versies van de typoscripten zijn onderling afwijkend.
- 114-117
-
Typoscripten van
Ordening als socialistische etappe
.
1945-1946.
4 portefeuilles.
N.B. De versies van de typoscripten zijn onderling afwijkend.
Onderwijs-activiteiten
- 129-132
- Stukken betreffende de lessen economie en staatsinrichting door B. van den Tempel aan de Arbeiderskaderschool of Troelstraschool . 1936-1937. 4 mappen.
- 133
- Stukken betreffende de Centrale Kaderschool en de M.O.-opleiding staatsinrichting. 1937-1938. 1 map.
- 134-135
-
Twee manuscripten, zes
typoscripten en gedrukte versie van
Het prijsvraagstuk in de
bestuurseconomie. Openbare les gehouden op 8 februari 1938 door Dr. B. van den
Tempel Jzn., privaatdocent in de bestuurseconomie aan de Universiteit van
Amsterdam
.
1938.
2 mappen.
N.B. De versies van de typoscripten zijn onderling afwijkend.
PLAATSINGSLIJST aanvulling 2002
De aanvulling op het archief van Jan van den Tempel werd ontvangen in 2002. De aanvulling bevat voor het grootste deel felicitatiebrieven naar aanleiding van de benoeming van Van den Tempel als minister van sociale zaken. Daarnaast zijn er nog enkele stukken afkomstig van de tweede zoon van Jan van den Tempel, Arnold Jan van den Tempel, geboren in 1910.
De aanvulling heeft een omvang van 0.15 m.