Archief Voormalig Handelsbladcomplex
Periode (1973-) 1978-1998
Omvang 3.25 m.
Raadpleging Vrij
Geschiedenis
Het Handelsbladcomplex aan de Nieuwezijds Voorburgwal 240, hoek Paleisstraat te Amsterdam werd in de tweede helft van de jaren zeventig gekraakt; een grote groep krakers nam het complex in gebruik als woon- en bedrijfsruimte; na een aantal jaren kocht de gemeente Amsterdam het complex aan ten behoeve van de bewoners en de erin gevestigde bedrijfjes, waarna een grondige verbouwing volgde.
Inhoud
Stukken betreffende de bewoning en het verdere gebruik van het complex, in het bijzonder veel stukken betreffende de met veel vergaderingen gepaard gaande verbouwing van het complex 1977-1994.
Bewerking
Inventaris gemaakt door Nico Jassies in 2005
INLEIDING
In 1975 verlaat de Amsterdamse krant het Algemeen Handelsblad het gebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Na drie jaar leegstand wordt het uitgebreide complex in maart 1978 gekraakt. Een daaropvolgende strenge winter doet de meesten afhaken. In mei 1979 volgt een herkraak door een groep krakers die van meet af aan beter is georganiseerd. Er ontstaat een hechte bewonersgroep die gaandeweg uitgroeit van ongeveer veertig tot tachtig mensen. De benedenverdiepingen worden in gebruik genomen door bedrijfjes, ateliers en niet-commerciële organisaties. Met het doel om op den duur gebruik veilig te stellen worden de eerste plannen ontwikkeld voor een structurele aanpassing van de panden en wordt een campagne gestart om het complex aangekocht te krijgen.
In april 1980, enkele dagen voor de kroning van koningin Beatrix, wordt bekend gemaakt dat de gemeente het gebouw gaat aankopen voor 3,7 miljoen gulden. De bewoners en gebruikers starten een overleg met de gemeente om tot afspraken te komen over een definitieve inrichting en het toekomstige beheer van de panden. Er wordt een Vereniging Het Voormalig Handelsbladcomplex opgericht die de interne organisatie gaat coördineren met betrekking tot de inrichting van de woon-, werk- en bedrijfsruimten en de NRC-belangen tegenover de buitenwacht zal behartigen. Iedereen steekt 150 gulden per maand in een ‘technische pot' die wordt aangewend voor aanpassing en herstel van het gebouw.
Tot 1979-1980 werd er voornamelijk gewoond in het Handelsbladgebouw, daarna kwamen de bedrijven. In 1981 werd onder andere de groentenzaak de Spruitjes opgezet, die jarenlang succesvol heeft gedraaid. Stichting Aorta verzorgde vanaf 1982 tentoonstellingen, voorstellingen en manifestaties in de voormalige drukpershal. Het vrouwencafé Orka la Rose op de hoek van de Nieuwezijds Voorburgwal en de Paleisstraat kreeg een internationale reputatie in vrouwenkringen. In 1985 werd een bierwinkeltje opgezet dat tot een volwaardig bedrijf, de Bierkoning, is uitgegroeid. En dan zijn er de ateliers, waaronder KIS (Kunst in Serie), een verkoopatelier voor interieurvormgeving en toegepaste kunst.
Het Handelsbladcomplex was in 1980 aangekocht zonder overleg vooraf, zonder enige verplichting voor de krakers. Ambtenaren en krakers waren op elkaar aangewezen om de zaak verder af te handelen. Binnen het Handelsblad ontstond naar aanleiding van de aankoop een verhitte discussie over deelname aan het overleg met de gemeente. Meewerken of tegenwerken was de keus. De tegenstanders van de onderhandelingen konden echter geen alternatief bieden. De dreiging van een ontruiming bleef als er geen afspraken met de gemeente zouden worden gemaakt. Minstens eenmaal, in de zomer van 1987, is door wethouder Genet van Volkshuisvesting duidelijk gesteld: akkoord met het voorstel van de gemeente of sloop. Het werd slikken.
Rond mei 1985 werd begonnen met de aanleg van nood- en basisvoorzieningen: de aanleg van gas en elektra aan de Paleisstraat, reparaties van lekkages, de isolatie van de waterleidingen en het opknappen van de trappenhuizen. De voorzieningen werden opgeleverd in november 1986: de bewoners gingen huur betalen krachtens de eenentachtig getekende voorlopige huurcontracten. Na veel geharrewar en spoedvergaderingen, lijmpogingen en compromisvoorstellen, ultimatums en val-dood- houdingen werden eind 1987 de onderhandelingen afgesloten; besloten werd het complex te verbouwen tot 87 wooneenheden en 7 werk- en winkelruimtes. In 1988 werd met de verbouwing begonnen, die in de zomer van 1990 werd voltooid. Op 4 september van dat jaar is het complex officieel geopend.
Voor raadpleging van archiefstukken die het voormalig Handelsbladgebouw betreffen, zij ook verwezen naar de collectie van het Staatsarchief, die zich op het IISG bevindt. Wat de electronische lichtkrant betreft die jarenlang de voorgevel aan de Nieuwezijds Voorburgwal heeft gesierd, raadplege men het archief van de StEM-lichtkrant, eveneens op het IISG aanwezig.
Het archief van het voormalig Handelsbladcomplex werd in 1999 door het IISG ontvangen. Affiches en overig beeldmateriaal zijn overgebracht naar de afdeling Beeld en Geluid van het IISG. De omvang van het archief bedraagt 3.25 m.
Literatuur
Algemeen Handelsblad Gekraakt Natuurlijk. Amsterdam, 1979.
Wat nou, NRC-gebouw. Verleden, heden en toekomst van een woon/werkpand. Amsterdam, 1990.
Virginie Mamadouh, De stad in eigen hand. Provo's, kabouters en krakers als stedelijke sociale beweging. Amsterdam, 1992.
Eric Duivenvoorden, Een voet tussen de deur. Geschiedenis van de kraakbeweging 1964-1999. Amsterdam, 2000.
INVENTARIS
ALGEMEEN
BIJZONDER
Interne organisatie
- 17
- Stukken betreffende een eventuele fusie van Akhnaton en Oktopus in het Handelsbladgebouw. 1979-1981. 1 map.
- 24
- Stukken betreffende de oprichting van de vereniging Het voormalig Handelsbladcomplex. 1980-1982. 1 map.
- 25
-
Stukken
betreffende radio de Vrije Keijser.
1981 en z.j. 1 omslag.
N.B. In deze tijd zond radio de Vrije Keijser één keer per week uit vanuit het Handelsbladgebouw.
Ontwikkeling van plannen
- 31
-
Stukken
betreffende de stuurgroep HAT.
1978- 1982. 1 map.
N.B. Bevat onder meer de open brief van de pandbewoners aan eigenaresse Wilma B.V. van april 1978.
- 33
- Stukken betreffende de Stichting Ideële Kamerbemiddeling en Huisvesting (SIKH) en de Landelijke Organisatie Belangengroepen Huisvesting (LOBH). 1975-1980. 1 map.
- 35
-
Stukken
betreffende de samenwerking met de architecten.
1980 en z.j. 1 map.
N.B. Bevat ook enige concept-plattegronden van het gebouw.
Uitwerking van de verbouwingsplannen en beheersstructuur
- 41-44
-
Stukken
betreffende het ontwerpteam.
1983- 1989. 4 mappen.
N.B. Bevat onder meer notulen van het ontwerpteam, maar ook van huisvergaderingen van de pandbewoners.
- 49-50
- Stukken betreffende de voortgang van het project. Met correspondentie, notities over zelfbeheer en het Programma van Eisen (PvE), zoals overeengekomen tussen het Woningbedrijf West, het Gemeentelijk Grondbedrijf en het voormalig Handelsbladcomplex. 1986-1988. 2 mappen.
- 51-52
- Stukken betreffende het conflict tussen B&W van Amsterdam en de bewoners van het Handelsbladcomplex inzake de financiële tekorten op de verbouwing. 1986- 1988. 2 mappen.
Sloop, nieuwbouw en renovatie
- 56
- Rapport technische opname. Met een raming van de kosten van groot onderhoud, herstel van gevels, daken en draagconstructies. 1985. 1 groot formaat portefeuille.
- 63
- Staat van wijzigingen en processen-verbaal behorende bij Bestek en Voorwaarden van Dick Peek architect. Met opmerkingen en aanvullingen op staat van wijzigingen. 1987-1988. 1 map.
- 70
- Voorstellen bezuinigingen Handelsbladcomplex. Met tekeningen en omschrijvingen. 1987-1988. 1 map.
- 81
- Stukken betreffende de verbouwing en de oplevering. Met een voorbeeld van een onderhoudsbudget voor de bewonersvereniging Vredenburgh te Amsterdam. 1989-1990 en z.j. 1 map.
Stichting Werk- en Winkelruimtes Handelsbladcomplex
- 86-96
- Agenda's en verslagen van de vergaderingen van de Stichting Werk- en Winkelruimtes Handelsbladcomplex (SWWH). Met bijlagen. 1988-1997. 11 mappen.
- 98
- Statuten en huishoudelijk reglement. Met uittreksels uit het verenigingenregister van de Kamer van Koophandel. 1986-1990, 1994. 1 map.
- 111
- Stukken betreffende de ondernemersplannen van de bedrijven binnen de SWWH. 1988-1989 en z.j. 1 map.
- 112
- Stukken betreffende het kunstproject voor de Keizerrijksteeg door Léon van Kuijk. 1989-1990. 1 map.