Archief Anton L. Constandse
Periode
1916-1985
Omvang
6.2
m.
Raadpleging
Vrij
Biografie
Anton Levien Constandse; geboren in Brouwershaven 1899, overleden in Den Haag 1985; studeerde Frans en Spaans; publicist en propagandist voor anarchisme en vrijdenkersbeweging, werkte mee aan Alarm en Opstand ; gearresteerd door de Duitsers in 1940 en geïnterneerd tot 1944; redacteur buitenland van het Algemeen Handelsblad 1945-1964 en daarna wetenschappelijk hoofdmedewerker aan de Universiteit van Amsterdam (geschiedenis van de Spaans sprekende landen, 1968-1976); werkte mee aan vele tijdschriften en publiceerde tal van boeken, brochures en artikelen, deels onder pseudoniem.
Inhoud
Voornamelijk publikaties, manuscripten, lezingen en aantekeningen van na 1945; verder enkele persoonlijke stukken, correspondentie, uitnodigingen voor bijeenkomsten en documentatie.
Ordening
Het eerste deel van het
archief bestaat voor het merendeel uit publikaties, manuscripten en
aantekeningen van na 1945. Van de periode vóór 1945 bevinden zich zeer weinig
stukken in dit deel van het archief. In de aanvulling zijn wel stukken aanwezig
uit die periode.
Het archief was nauwelijks geordend. Er is derhalve een
indeling gemaakt in de afdelingen: Algemeen, Stukken betreffende het
privé-leven, Stukken betreffende het openbaar leven, Documentatie, Stukken
betreffende
Mw.G. Constandse-v.d. Gaag
, Stukken
betreffende
L.v.d. Gaag
en Stukken waarvan het verband met
het archief niet is gebleken.
In de afdeling algemeen treft men stukken
aan van persoonlijke en zakelijke aard. In de rubriek correspondentie bevinden
zich zowel stukken van persoonlijke als van zakelijke aard. Deze zijn in één
rubriek opgenomen omdat in één brief vaak zowel persoonlijke als zakelijke
onderwerpen aan de orde komen. Een alfabetische ordening op afzender is gemaakt
van de correspondentie.
In deze rubriek zijn ook de ansichtkaarten
(inv.nr. 6) van
Constandse
, verzonden aan de Redaktie
Buitenland van het Algemeen Handelsblad opgenomen, omdat deze kennelijk weer in
zijn bezit zijn gekomen.
De stukken betreffende de
Oficina de
Propaganda Exterior van de CNT-FAI
(inv.nr. 40) en enkele brieven
van N.I.
Machno
(inv.nr. 4) werden reeds aan het
IISG
geschonken en zijn weer aan het archief
toegevoegd.
De manuscripten zijn alfabetisch geordend op titel. Het is de
bedoeling dat deze te zijner tijd in een bibliografie worden ontsloten.
In
het archief zijn ook enkele stukken aangetroffen die gericht zijn aan
Mw.G. Constandse-v.d. Gaag
en
L.v.d.
Gaag
. Deze stukken zijn in een afzonderlijke afdeling in de
inventaris geplaatst. Ook bevindt zich in het archief een aantal stukken
waarvan het verband met het archief niet duidelijk is. Deze stukken zijn
geplaatst in de afdeling: Stukken waarvan het verband met het archief niet is
gebleken .
Het archief is in 1987 in bewaring gegeven en in 2008 is hierop
een aanvulling ontvangen.
Bewerking
Inventaris door Tiny de Boer in 1988, met aanvulling in 2009
INLEIDING
Anton Levien Constandse
werd op 13 september 1899 te
Brouwershaven in de provincie Zeeland geboren. Na het overlijden van zijn vader
verhuisde het gezin in 1907 naar Den Haag. Daar werd hij opgeleid voor het
onderwijs en behaalde de onderwijzersakte L.O. Daarna verkreeg hij in 1918 de
akte Frans L.O. en vervolgens M.O.-A en M.O.-B en de akte M.O. Spaans.
Tot
aan de Tweede Wereldoorlog was hij publicist en privé-onderwijzer en vanaf 1938
was hij leraar aan een particuliere school. Daarnaast was hij een vooraanstaand
propagandist voor het anarchisme en de vrijdenkersbeweging en werkte mee aan
tijdschriften als
Alarm
en
Opstand
. In oktober
1940 werd hij door de Duitsers gearresteerd en samen met een groot aantal
prominente Nederlanders als gijzelaar overgebracht naar het concentratiekamp
Buchenwald, waar hij tot november 1941 gevangen zat. Daarna werd hij
overgebracht naar Brabant, waar hij in diverse kampen geïnterneerd was tot
september 1944.
In september 1945 kreeg hij een aanstelling als redacteur
bij de Afdeling Buitenland van het
Algemeen Handelsblad
. Hij
bleef bij de krant tot aan zijn pensioen in 1964.
Daarnaast studeerde hij
Spaans en promoveerde in 1951 op een proefschrift over de Spaanse auteur
Calderon de la Barca
.
Van 1968 tot 1976 was hij
werkzaam als wetenschappelijk hoofdmedewerker bij de
Universiteit van
Amsterdam
. Hij doceerde er de geschiedenis van de Spaans-sprekende
landen. Tevens was hij van 1967 tot 1981 medewerker bij de
VPRO
en medewerker van
Vrij Nederland
,
De Groene
,
De Nieuwe Linie
, redacteur van
De Gids
en
De As
, en was hij ondermeer lid van de
PEN-club. Hij was actief in de
NVSH
, het
Humanistisch Verbond
en
De Dageraad
,
o.a. als redacteur.
Hij publiceerde tal van boeken, brochures, artikelen
in kranten en tijdschriften over een zeer breed scala van onderwerpen met
betrekking tot de actuele geschiedenis, anarchisme, literatuur, humanisme,
landen en personen. Soms maakte hij daarbij gebruik van pseudoniemen, zoals
F.C.O
.,
G.G
.,
Marius
Dozy
,
Dr.A. Elsee
,
G.
Hamer
,
Pol de Beer
en L.B.
Daarnaast hield
hij lezingen op bijeenkomsten en voor radio- programma's. Als erkenning voor
zijn verdiensten ontving hij enkele prijzen. Hij overleed in maart 1985 op
85-jarige leeftijd te Den Haag.
I N V E N T A R I S
ALGEMEEN
Correspondentie
- 6
- Ansichtkaarten van Constandse aan de Redaktie Buitenland van het Algemeen Handelsblad . 1949, 1956. 1 omslag.
PARTICULIER
Officiële documenten
Opleiding
- 18
- Verklaring van Burgemeester en Wethouders van 's-Gravenhage inzake overgelegde akten van bekwaamheid als onderwijzer en een getuigschrift van zedelijk gedrag. 1938. 1 stuk.
- 19
- Ministeriële beschikking, waarbij toestemming wordt verleend om deel te nemen aan de examens in de Spaanse taal- en letterkunde aan de Universiteit te Amsterdam . 1946. 2 stukken.
Financiën
OPENBAAR LEVEN
Royalties en honoraria
- 33
- Overeenkomsten met diverse uitgeverijen. Met enige correspondentie. 1960, 1965, 1973, 1975. 1 omslag.
- 34
- Stukken betreffende honoraria voor bijdragen aan radioprogramma's en bijeenkomsten. 1966-1968, 1973, 1979-1981, 1984. 1 omslag.
Reizen
Bijeenkomsten
- 43
- Programma van een bijeenkomst van de internationale pers op uitnodiging van het Deense Ministerie van Buitenlandse Zaken . Met aantekeningen. 1959. 1 stuk.
- 44
- Uitnodiging tot het bijwonen van een poëzie-avond, getiteld: 'Het raadsel van de sfinx'. Ingeleid door Constandse . 1963. 1 stuk.
- 46
- Uitnodiging tot het bijwonen van de 11e reünie van de Club van Ex-geinterneerden voor Nederlands-Indië . 1965. 1 stuk.
- 47
- Uitnodiging tot het bijwonen van een gala-avond en deelname aan het Boekenbal bij de opening van de Boekenweek. 1966. 1 stuk.
- 48
- Uitnodiging tot deelneming aan een door de VPRO -televisie gehouden politieke teach-in. 1966. 1 stuk.
- 49
- Uitnodiging tot het bijwonen van een bijeenkomst van het Nederlandse SEC-Centrum . Met een verslag van de bijeenkomst in 1967. 1968. 1 omslag.
- 50
- Uitnodiging tot het bijwonen van een Akademische Zitting van de Nederlandse Commanderije van de Ridderorde van het Heilig Graf van Jeruzalem , gewijd aan het Palestijnse vluchtelingenvraagstuk. 1968. 1 stuk.
- 52
- Uitnodiging tot het het bijwonen van een bijeenkomst ter gelegenheid van het verschijnen van het boek De jaren der verleugening , georganiseerd door Uitgeverij Contact Amsterdam . 1975. 1 stuk.
- 53
- Stukken betreffende de eerste steenlegging en de officiële opening van ' Wooncentrum Anton Constandse '. Met enige correspondentie. 1982-1985. 1 map.
- 54
- Uitnodiging tot het bijwonen van een receptie ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de Stichting Waakzaamheid Persoonsregistratie . 1984. 1 stuk.
Aantekeningen
- 71
- Schrift met Spaanse teksten, gebruikt bij het geven van lessen in de Spaanse taal. Z.j. 1 katern.
- 73
- Schrift met aantekeningen over de Italiaanse schrijver Dante . Met aan de keerzijde een Italiaans-Nederlandse woordenlijst en enkele losse aantekeningen. Z.j. 1 katern.
- 75-78
- Registers en een schrift met aantekeningen over Zuid-Amerika en Spanje, vermoedelijk gebruikt bij het geven van colleges. c. 1970. 3 delen en 1 katern.
- 79
- Schrift met aantekeningen over de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie, Oost-Europa en enkele landen in West-Europa. Z.j. 1 katern.
Typoscripten en manuscripten
Publikaties
- 91-112
- Kranten- en tijdschriftartikelen. 1923, 1933-1938, 1945, 1949-1984 en z.j. 3 mappen en 19 portefeuilles.
- 113
- Plakboek met krantenknipsels van artikelen in De Vrije Arbeider , onder de pseudoniemen: F.C.O ., A.L.C . en G.G . 1938 en z.j. 1 deel.
Lezingen
- 119
- Teksten van lezingen voor diverse radio-omroepen. 1937, 1946-1948, 1960-1961, 1967 en z.j. 1 map.
- 120
- Teksten van lezingen voor het VARA -radioprogramma 'Geestelijk leven'. 1946, 1949-1952, 1955, 1957-1959, 1961-1965. 1 map.
- 122
-
Teksten van lezingen voor het
VARA
-radioprogramma: 'Het woord van de week'.
1949-1955,
1957-1966.
1 omslag.
N.B. In slechte staat.
- 123
- Teksten van lezingen voor radio-programma's van de Radio Volks Universiteit . 1949-1958. 1 omslag.
- 124
- Programma voor de 7e Amsterdamse Universiteitsdag van de Universiteit van Amsterdam . Met een lezing door Constandse over Faust-motieven in de Spaanse letterkunde. Met aantekeningen. 1953. 1 omslag.
- 125
- Teksten van lezingen voor radio-programma's van het Humanistisch Verbond . 1961, 1967. 1 omslag.
- 126
- Stukken betreffende lezingen over de Spaanse dichter F. Garcia Lorca . Met enkele door Constandse vertaalde gedichten en een tekst van een toneelstuk. 1962 en z.j. 1 omslag.
- 128
- Teksten van lezingen voor de Radio Nederland Wereldomroep in het kader van de serie 'Het ABC der cultuur'. Met geleidebrieven. 1967, 1969 en z.j. 1 omslag.
Discussies en debatten
Radio- en televisieprogramma's
- 143
- Knipsels uit de VARA - en de VPRO -gids over bijdragen aan radioprogramma's. 1970, 1974, 1979, 1983 en z.j. 1 omslag.
Interviews
Artikelen over Constandse
DOKUMENTATIE
- 159
- Artikelen van en over J. van Vloten over literaire onderwerpen. 1871, 1975-1976, 1979 en z.j. Fotokopieën. 1 omslag.
- 161
- Ingezonden brief in De Nieuwe Amsterdammer , nr. 253, betreffende een oproep aan de Nederlandse intellectuelen om lid te worden van de Bond van Rev. Soc. Intellectueelen . 1919. Fotokopie. 1 stuk.
- 162
- Krantenknipsel uit Volk en Vaderland en het Algemeen Handelsblad over Dr. J. Brouwer . 1941. Fotokopie. 1 stuk.
- 163
- Artikel van L.v.d. Putten Jr. over het 45-jarig bestaan van De Dageraad , getiteld: 'Herinneringen'. 1945. Fotokopie. 1 omslag.
- 165
- Beschrijvingsbrief van de algemene vergadering van de vrijdenkersvereniging De Dageraad . 1948. Fotokopie. 1 stuk.
- 166
- Artikelen en ingezonden brieven aan The Times , gebundeld in een uitgave getiteld: The legal Aspects of the Persian Oil Dispute . 1951. 1 deel.
- 167
- Scriptie van W.J.B. Lohman , getiteld: 'Aspectos de la novela de Miguel de Unamuno y Jugo. Agonistas femeninas'. c. 1963. 1 omslag.
- 169
- Jaarverslag van de Volksuniversiteit Amsterdam . Met cursussen gegeven door Constandse . 1965. 1 katern.
- 170
- Artikel van H. Lammers uit De Gids , getiteld: 'Een avond aan het hof'. c. 1965. Fotokopie. 1 omslag.
- 171
- Artikelen van Polska Agencja Interpress en van P. Godlewski over de jodenvervolging in Polen. 1966-1967. 1 omslag.
- 172
- Chileense gedichten en korte verhalen, vertaald in het Nederlands. 1966, 1972, 1975, 1977 en z.j. Fotokopieën. 1 omslag.
- 173
- Stukken betreffende Israel en de Palestijnse kwestie. 1966-1969, 1973-1974, 1976, 1980 en z.j. 1 map.
- 174
- Artikel van E. Zürcher , getiteld: 'Ontwikkelingsproblemen in het Verre Oosten; het Chinese ontwikkelingsmodel', ten behoeve van een college van de Universitaire Leergang Ontwikkelingsproblematiek. 1970. 1 omslag.
- 176
- Artikelen over Generaal Franco , vertaald en overgenomen uit Le Monde en overgenomen uit De Groene Amsterdammer . 1975. 1 omslag.
- 177
- Teksten, gebundeld door R. Kühnl , uit Der deutsche Faschismus in Quellen und Dokumenten . 1975. Fotokopie. 1 omslag.
- 179
- Buchenwald Bode , aflevering nr. 39. Uitgave van de Club van Ex-geïnterneerden voor Nederlands Indië . 1977. 1 omslag.
- 180
- Artikel van N. Chomsky en E.S. Herman , getiteld: 'The United States Versus Human Rights in the Third World', uit het tijdschrift Monthly Review , verschenen in juli-augustus 1977. Fotokopie. 1 omslag.
- 181
- Artikel van A.W. Gouldner , getiteld: 'Stalinism; A Study of Internal Colonialism'. Uit Telos , aflevering nr. 34. 1977-1978. Fotokopie. 1 omslag.
- 182
- Artikel van H. van den Brink , getiteld: 'Anarchisme in domineesland'. Uit: Wending , nr. 6, september 1978. Fotokopie. 1 omslag.
- 183
- Verslagen van de ervaringen van politieke gevangenen in Iran tijdens het bewind van de Sjah. 1978 en z.j. 1 omslag.
- 184
- De Hollandse Nieuwe. Politiek-satirisch opinieblad voor Nederland en Vlaanderen , 3e jaargang, nr. 1, september 1979. Met opmerkingen over de inhoud door C. Muller . 1 deel.
- 185
- Artikel van de Nederlandse Derde Wereld Beweging over ontwikkelingssamenwerking. c. 1979. Fotokopie. 1 omslag.
- 186
- Interviews met J.P. Sartre , verschenen in het tijdschrift Le Nouvel Observateur . 1980. Fotokopieën. 1 omslag.
- 187
- Artikel, getiteld: 'Churches Displaying Wider Interest in the Community'. Uit The Courier , nr. 62, juli-augustus 1980. Fotokopie. 1 stuk..
- 188
- Brochure van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie , getiteld: 'Verantwoorde euthanasie; handleiding voor artsen', geschreven door P.V. Admiraal . c. 1980. 1 katern.
- 190
- Blauwdruk en archiefstruktuur voor de tentoonstelling oorlog en vrede: 'Kain, waarom...?' van het Europa-museum van Prof. H.J. Koeman . 1981. 1 omslag.
- 191
- Artikel van H. Ramaer , getiteld: 'Herleving van het anarchisme'. Uit: Reflector , nr. 1, september 1981. Fotokopie. 1 omslag.
AANVULLING 2008
ALGEMEEN
Correspondentie
- 205-207
- Ingekomen brieven van familieleden. 1940-1944, 1959 en z.j. 5 mappen en 1 omslag.
PARTICULIER
OPENBAAR LEVEN
Auteurschap en redactionele werkzaamheden
Manuscripten en typoscripten
- 237-243
- Typoscripten van artikelen, lezingen, brochures, radioredes en voorwoorden voor o.a. de Wereldomroep , VPRO , Paradiso , De Gids en De As . 1979-1982, 1984 en z.j. 1 doos en 6 mappen.
- 244
- Manuscript van een bijdrage voor een Liber Amicorum voor André Spoor , hoofdredacteur NRC Handelsblad . 1983. 1 omslag.
Manuscripten en typoscripten van anderen
- 252
- Typoscript van 'Zes Hollandse Journalisten zoeken geheimen in Hongarije' door ' Peregrinus '. Doorslag. 1948. 1 omslag.
Aantekeningen
DOCUMENTATIE
Anton Constandse
- 282
- Gedrukte en gestencilde lezingen van Constandse . 1935, 1937, 1952, 1970, 1973-1974, 1982. 1 omslag.
- 283
- Gedrukte aankondigingen van cursussen en lezingen van Constandse . 1938, 1956, 1971, 1979 en z.j. 1 omslag.
ANNEX
Gerarda H. (Gerda) Constandse-van der Gaag
N.B. Echtgenote.
Levien (Loki) van der Gaag
Overige stukken
- 302
-
Brief van
G.M. van Deelen-v.d. Lor
aan 'Beste Vrienden'.
Z.j.
1 stuk.
N.B. Schenking van Philip van Praag.