Archief Nieuw Malthusiaanse Bond
Period
(1870-) 1881-1941, 1945-1946 (1971)
Total size
2.8 m.
Raadpleging
Beperkt
Toestemming
vereist van de NVSH
See consultation information
Repository
Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis
Geschiedenis
Nieuw Malthusiaansche Bond. Opgericht in 1881 met als ondertitel Vereeniging tot bewuste regeling van het kindertal; begin Tweede Wereldoorlog werd de NMB geliquideerd en in 1946 werd zij met uitgebreidere doelstelling heropgericht onder de naam Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming.
Inhoud
Het archief is zeer onvolledig.
Nieuw Malthusiaansche Bond: uit de vroege periode voornamelijk notulen hoofdbestuur 1913-1917, uitgaven van de NMB (statuten, middelenboekjes, folders, jaarverslagen, advertenties), correspondentie met en andere stukken betreffende de afdelingen, contacten met het buitenland (periodieken, brochures en enige correspondentie); voornamelijk uit de jaren dertig en in mindere mate uit de jaren twintig stukken betreffende de organisatie, notulen, onder andere van de afdeling Den Haag 1917-1936, stukken betreffende de consultatiebureaus, dossiers betreffende consultatiebureau Den Haag;
persoonlijk archief dr J. Rutgers (secretaris NMB): excerpten, aantekeningen, veelal voor lezingen, artikelen, manuscripten over diverse onderwerpen, onder andere `Het geslachtsleven van den man'; correspondentie J. Rutgers en mevrouw M.W.M. Rutgers-Hoitsema; enige teksten van toespraken van mevrouw Rutgers-Hoitsema; familiegeschiedenis; documentatie, onder andere buitenlandse brochures en lantaarnplaatjes.
Dossier A.J.N. van der Kogel: onder meer betreffende Aletta Jacobshuis Amsterdam, conflict tussen afdeling Amsterdam en bestuur; correspondentie 1938-1939, Rutgershuis Rotterdam 1946.
N.B. Zie ook G. Nabrink.
Tweede archiefvormer
Rutgers, J.INLEIDING
De
Nieuw-Malthusiaanse Bond (NMB)
werd op 2 november
1881 opgericht. Als ondertitel voerde de NMB `Vereeniging tot bewuste regeling
van het Kindertal'.
Doel en streven van de bond was de wettelijk
geoorloofde geboorteregeling op geneeskundige, maatschappelijke en zedelijke
gronden.
Enkele jaren voor de Tweede Wereldoorlog telde de bond circa
55.000 leden, verdeeld over ongeveer zestig afdelingen. De bond beheerde in die
periode tien consultatiebureaus, waar door artsen opgeleide medewerkers raad en
hulp werd gegeven, terwijl in meerdere plaatsen zelfstandige, eveneens
geneeskundig opgeleide medewerkers hulp verleenden.
Daarnaast werd een
Centraal Middelen Depot
opgericht, dat aan leden
geboortebeperkende middelen verstrekte, die door de Geneeskundige Raad van de
Bond, bestaande uit ongeveer vijftien artsen, geschikt werden geacht. Leden
betaalden contributie en ontvingen het
Bondsorgaan Verstandig
Ouderschap
.
Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd de
NMB geliquideerd. In 1946 werd de bond met uitgebreidere doelstelling
heropgericht onder de naam
Nederlandse Vereniging voor Sexuele
Hervorming (NVSH)
. Het archief van de NMB werd in 1970 door het
IISG
ontvangen. Aanvullingen werden ontvangen in 1975 en
1986. Het archief is zeer onvolledig: met name uit de periode 1928-1935 zijn
weinig stukken aanwezig. Het archief bevat onder meer vergaderstukken,
statuten, jaarverslagen, folders, correspondentie met en stukken betreffende de
afdelingen en gewesten, stukken betreffende de Medische Raad, de inlichtingen-
en consultatiebureaus en de Rutgershuizen.
Bij het archief van de NMB
werd ook archiefmateriaal aangetroffen van Dr.
Johannes (Jan)
Rutgers
, secretaris van de NMB. Het bestaat voor een aanzienlijk
deel uit stukken betreffende de NMB. Om die reden is dit bij het archief van de
NMB gelaten. Hierin bevinden zich eveneens zijn manuscripten en aantekeningen,
stukken betreffende zijn publicaties, congresstukken, gegeven cursussen en
documentatie. Van Mevr.
Rutgers-Hoitsema
, president van de
NMB, zijn correspondentie en teksten van haar lezingen in het archief
aanwezig.
Verder bevinden zich in het archief stukken afkomstig van
A.J.N. van der Kogel
, beheerder van het
Aletta
Jacobshuis
, het consultatiebureau in Amsterdam. Hierin bevinden zich
onder andere stukken betreffende het Aletta Jacobshuis in Amsterdam, het
conflict tussen de afdeling Amsterdam en het bestuur, correspondentie 1938-1939
en stukken betreffende het
Rutgershuis Rotterdam
1946.
Periodieken en brochures werden overgebracht naar de bibliotheek van het
IISG
.
Zie verder ook de bij het
IISG
aanwezige archieven van de
NVSH
en van
Gé Nabrink
, bestuurslid van de
NMB
en zijn in 1978 gepubliceerde boek Sexuele hervorming
in Nederland: achtergronden en geschiedenis van de
Nieuw-Malthusiaanse Bond (NMB)
en de
Nederlandse
Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH)
, 1881-1971.
INVENTARIS
NIEUW-MALTHUSIAANSE BOND (NMB)
ALGEMEEN
Verslagen en vergaderstukken
- 1
- Agenda's en verslagen van de vergaderingen van het Hoofdbestuur, soms gecombineerd met de Stichtingsraad. Met bijlagen. 1920-1927, 1932, 1936-1937, 1940-1941. 1 portefeuille.
- 4
- Verslagen van de vergaderingen van het Dagelijks Bestuur van de NMB in liquidatie. Met bijlagen. 1940. 1 map.
- 6
- Agenda's en verslagen van de vergaderingen van het Dagelijks Bestuur van het Centraal Bestuur. 1937-1938, 1940. 1 map.
- 7
- Agenda's en verslagen van de vergaderingen van het Bondsbestuur. Met bijlagen. 1937-1938, 1940. 1 map.
- 8-9
- Verslagen van de vergaderingen van het Dagelijks Bestuur van het Bondsbestuur. Met bijlagen. 1937-1940. 2 mappen.
- 11-12
- Agenda's en verslagen van de algemene jaarvergaderingen. Met bijlagen. 1918, 1929-1934, 1936-1938. 1 portefeuille en 1 map.
BIJZONDER
Organisatie
- 29-31
-
Statuten en reglementen.
Met stukken betreffende de weigering van de Koninklijke Goedkeuring in
1927.
1895-1896,
1904,
1914,
1922,
1925-1927,
1932,
1935,
1937-1940
en z.j.
2 mappen en 1 portefeuille.
N.B. Zie ook inv.nrs. 13-15
Financiën
N.B. Zie ook inv.nrs. 33-34 en 104
- 36
- Financiële overzichten, balansen, begrotingen en overige financiële stukken. 1935-1937, 1940. 1 map.
Afdelingen en gewesten
- 45-48
- Correspondentie, circulaires, jaarverslagen, vergaderstukken en overige stukken van de afdelingen. Alfabetisch op plaatsnaam. 1901, 1904-1908, 1910, 1912, 1913-1919, 1918-1919, 1921-1922, 1924-1940 en z.j. 2 portefeuilles en 2 mappen.
- 50
- Circulaires van het bondsbestuur aan de besturen van afdelingen en gewesten. 1937, 1939. 1 omslag.
Medische Raad, na 1937 Geneeskundige Raad
- 58
- Convocaten, agenda's en andere stukken betreffende de bestuursvergaderingen en vergaderingen van de Medische-/Geneeskundige Raad. 1934-1940. 1 omslag.
- 61
- Stukken betreffende een wetenschappelijke bijeenkomst over anorgasmie bij de vrouw. 1937. 1 omslag.
Raad van Toezicht
Documentatiecommissie
- 70
-
Notulen van de vergaderingen
van de Documentatiecommissie.
1935-1938.
1 omslag.
N.B. Voor 1937 alleen twee brieven betreffende de vergadering.
- 71
- Briefwisseling tussen A.J.J. Heintjes en Joh. Ph. Tuyt , algemeen secretaris van de NMB. 1935-1938. 1 omslag.
Publicaties
- 75-76
- Correspondentie en overige stukken betreffende het tijdschrift Nieuw Geslachtsleven . 1930, 1933-1934 en z.j. 2 mappen.
- 77-78
- Correspondentie en overige stukken betreffende het tijdschrift Verstandig Ouderschap . 1931-1940 en z.j. 2 mappen.
Propaganda
- 82
- Correspondentie over geplaatste advertenties van de NMB. Met knipsels en lijsten van kranten en tijdschriften, waarin advertenties van de NMB verschenen. 1906, 1909-1912, 1914, 1917-1920 - 1921, 1923-1930 en z.j. 1 map.
- 84
- Correspondentie over het uitlenen van boeken van de NMB . Met boekenlijsten. 1936-1937 en z.j. 1 omslag.
Dr. J. Rutgershuizen
Inlichtingen- en consultatiebureaus
- 97
- Overzichten van het aantal ingeschreven patiënten gedurende het tweede halfjaar 1935 bij de consultatiebureaus. 1 omslag.
- 99
- Correspondentie betreffende verzoeken om inlichtingen. Met folders van de NMB. 1935-1938. 1 omslag.
Centraal Middelen Depôt
- 102-103
- Correspondentie en documentatie inzake de middelen tot geboortenbeperking. 1924, 1927-1928, 1930-1932, 1934, 1936-1940 en z.j. 2 mappen.
Overige stukken
- 106-107
- Manuscripten en aantekeningen van M. Hodann en anderen. Voornamelijk in het Duits. Met documentatie. 1930-1931, 1933, 1935-1936 en z.j. 2 mappen.
- 110-111
- Stukken betreffende een klacht van de geneeskundige inspecteur in Zuid-Holland tegen Joh. Ph. Tuyt inzake de kraamvrouwenkaarten. 1936-1937 en z.j. 2 mappen.
DOCUMENTATIE
- 114
- Documentatie over geboortebeperking en socialisme in België, Duitsland, Engeland, Frankrijk, Verenigde Staten en Zwitserland. 1874, 1896-1897, 1900, 1903-1905, 1907-1908, 1910-1912, 1914, 1916-1917, 1920, 1922, 1924, 1929-1930, 1933, 1935-1936, 1938 en z.j. 1 portefeuille.
- 117-118
- Tijdschriften en kranten waarin artikelen over de NMB of aanverwante zaken staan. 1895-1925. 2 (groot formaat) portefeuilles.
- 119
- Krantenknipsels en pamfletten over aanverwante onderwerpen. 1916-1917, 1923, 1933, 1938 en z.j. 1 omslag.
JOHANNES (JAN) RUTGERS
Correspondentie
- 124
- Ingekomen brieven en afschriften van brieven van J. Rutgers en M.W.H. Rutgers-Hoitsema . 1897, 1903-1905, 1907-1908, 1910-1919, 1922 en z.j. 1 map.
Manuscripten
- 127
- `Die Prädisposition zur Wiederholung als Grundlegendes Prinzip im Zellenleben'. Manuscript. Z.j. 1 omslag.
Aantekeningen
- 134
- Aantekeningen over het Nieuw-Malthusianisme en de Rein Leven Beweging. Met documentatie. 1904, 1907-1908, 1911 en z.j. 1 map.
- 136
- Aantekeningen over sexuele hervorming, voornamelijk comité ter bevordering van geneeskundig onderzoek voor het huwelijk. Met documentatie. 1908-1917 en z.j. 1 map.
- 137
- Aantekeningen over Zwitserland. Met documentatie en financiële stukken. 1909, 1919-1920. 1 omslag.
- 140-141
- Aantekeningen en excerpten over politiek, jurisprudentie, matriarchaat, oorlog, overbevolking, sexualiteit, nieuw-malthusianisme en andere onderwerpen. Met documentatie. 1909-1911, 1914, 1916, 1918 en z.j. 2 mappen.
Publicaties
Congressen
Overige stukken
- 153
- Stukken betreffende gegeven cursussen over het celleleven en over de eiwitvoeding van de vegetariër. 1904-1905. 1 omslag.
- 155
- Stukken betreffende het Comité voor Moederbescherming en Sexueele Hervorming. 1910-1911, 1913 en z.j. 1 omslag.
M.W.H. RUTGERS-HOITSEMA
A.J.N. VAN DER KOGEL
- 170
- Stukken betreffende een conflict tussen de Afdeling Amsterdam en het bestuur van de NMB . 1936-1938. 1 omslag.
- 171
- Verslagen van NMB-congressen in Groningen en Amsterdam (incompleet). Getypt en handgeschreven. 1936, 1939. 1 omslag.
- 173
- Correspondentie met O.M. Johnson van Birth Control Worldwide News Service in London en Birth Control Federation of America in New York. 1938-1939. 1 omslag.
AANVULLING
Nieuw-Malthusiaanse Bond (NMB)
- 181
-
'Prijzen en
Expeditie'. Aantekeningen, correspondentie, kwitanties en documentatie over
voorbehoedmiddelen.
1901-1919 en z.j.
1 map.
N.B. Brieven voornamelijk aan Jan Rutgers en aantekeningen van Jan Rutgers.