Archief Vereniging Gemeenschappelijk Grondbezit

Periode  1901-1958
Omvang   3.4 m.
Raadpleging Vrij

Geschiedenis

Vereniging Gemeenschappelijk Grondbezit (GGB); opgericht in 1901 op initiatief van F. van Eeden met als doel het vormen van kolonies en het stichten van verbruikscoöperaties en produktieve associaties; het koloniseren mislukte, GGB werd een federatie van produktieve associaties (1908); in 1958 werd GGB opgeheven, het kapitaal werd ondergebracht in de Methöferstichting.

Inhoud

Het archief is onvolledig; alleen uit de periode dat J.C.P.H. Methöfer in dienst van GGB was (1921-1933) is er een vrij compleet archief van Methöfer als algemeen ambtenaar en van de Spaar- en Voorschotbank (bevat ook enige persoonlijke dossiers betreffende Methöfers vroege anarchistische periode); uit de vroege periode zijn onder andere aanwezig twee ledenlijsten ca 1903 en 1904, notulenboek 1906-1907, kopieboek verzonden brieven 1905-1906, correspondentie betreffende conflict F. Emons, de kolonie Walden en Van Eeden 1906, De Pionier 1906, de Spaar- en Voorschotbank, financiële bescheiden, ook correspondentie penningmeester vanaf 1901; uit de periode na 1933 alleen wat financiële bescheiden 1932-1945, Mededelingen 1946-1956 en stukken betreffende de liquidatie van GGB en de oprichting van de Methöferstichting 1957-1958.

Annex: statuten, reglementen en artikelen/aantekeningen over statuten en reglementen van coöperaties en enige produktieve associaties (drukkerij De Eendracht Schiedam, glasfabriek Leerdam, kunstaardefabriek Eskaf Huizen, tentenfabriek Lair Hilversum);

stukken afkomstig van Fr. de Jong Edz. betreffende werkcolleges en gepland boek over produktieve associaties ca 1969-ca 1973;

stukken afkomstig van Frans Becker over Walden, Blaricum, koloniebeweging, etc.;

twee cassettes en vijf geluidsbanden met gesprekken gevoerd met A. Storm over GGB in verband met een boek over produktieve associaties;

Coöperatieve Productie- en Verbruiksvereeniging De Ploeg te Best (opgericht in 1920, vanaf 1921 aangesloten bij GGB): bezoekersboek van de landbouwkolonie De Ploeg 1920-1927 (kopie); bouwverslag met foto's van de nieuwbouw van de fabriek De Ploeg te Bergeijk, februari 1959.

Bewerking

Inventaris gepubliceerd op microfiche door IDC in 1988

Inleiding

Het archief van de Vereniging Gemeenschappelijk Grondbezit ontstaan op initiatief van Frederik van Eeden stamt uit de jaren 1901 - 1933. De stukken uit de oudste perioden zijn nog maar fragmentarisch aanwezig. Na 1921 is het voorhanden materiaal vrijwel volledig en goed geordend. J. Methöfer kwam toen als "algemeen ambtenaar" in dienst van G.G.B. Hij was de spil waar de vrij kleine organisatie en de daaruit voortgekomen Spaar- en Voorschotbank (opgericht 1909) om draaide. Het op het I.I.S.G. aanwezige archief loopt ongeveer tot het aftreden van Methöfer als ambtenaar (einde 1932).

J.C.P.H. Methöfer (24/X/1933+) is in Nederland een anarchist van het eerste uur die - tegenstelling tot Domela Nieuwenhuis - zich ontwikkelde tot sociaal-anarchist. In dienst van de Coöperatie "De Volharding" te 's Gravenhage als boekhouder, zag hij in de gemeenschap "Walden" een belichaming van zijn idealen. En week werkelijkheid in Walden (december 1906) deed hem hoofdbestuur van de Vereniging Gemeenschappelijk Grondbezit, die zoals de naam aanduidt, aanvankelijk vooral bedoeld was ter bevordering van binnenlandse kolonisatie, een bindmiddel tussen de "landbouw" kolonies, die kernen van een nieuwe "socialistische" maatschappij konden zijn.

De noodzaak om binnen de bestaande orde te bestaan bracht de kolonies al spoedig tot het opzetten van kleine bedrijfjes b.v. bakkerijen. Stakingen en werkloosheid brachten arbeiders tot oprichting van cooperatieve onderneminkjes in de bouw, sigarenmakerij, drukkerij enz. G.G.B. wilde deze productieve associaties steun geven. Methöfer zag in de coöperatieve ondernemingsvorm het middel om arbeidstoestanden en maatschappelijke verhoudingen te veranderen, het socialisme in praktijk te brengen. Hier was immers geen sprake van uitbuiting van werknemers door "het kapitaal". 13 September 1958 werd de Vereniging "Gemeenschappelijk Grondbezit" opgeheven en het kapitaal van G.G.B. ondergebracht in de Methöferstichting.

Literatuur: - Verbonden Schakels. Verzamelde Opstellen uit het maandblad der Vereniging "Gemeenschappelijk Grondbezit", uitgegeven bij het dertig jarig bestaan van G.G.B. in 1932.

E.L.J. van Abeelen , Volhardings Levensgang, 1955.

Drs. J.M. Welcker juni 1968.

INVENTARIS

1

Twee ledenlijsten en lijst van lezers van "De Pionier".   +/- 1903, december 1904.

2

Notulenboek.   25/X/1906 - 23/I/1907.

3

Copieboek van verzonden brieven.   7/VIII/1905 - 19/I/1906.

4-9G

Correspondentie (minuten van verzonden brieven).   1923 - 1932.

4

2/I - 14/V/1923.

5

15/V/1923 - 4/I/1924.

6

4/I - 24/X/1924.

7

29/X/1924 - 13/VII/1925.

8

13/VII/1925 - 15/II/1926.

8B

28/X/1926 - 13/VII/1927.

9

18/VII - 12/XI/1927.

9A

13/XI/1927 - 26/VI/1928.

9B

28/VI/1928 - 30/III/1929.

9C

2/IV - 10/XI/1929.

9D

14/XI/1929 - 11/VII/1930.

9E

12/VII/1930 - 18/III/1931.

9F

18/III - 31/XII/1931.

9G

4/I - 31/XII/1932.

10

Register van ingekomen en verzonden brieven.   21/VIII/1921 - 30/XII/1922 (?).

11-13

Specificatieboeken van de administrateur.

11

11/IX/1921 - 27/IX/1923.

12

1/X/1923 - 15/XI/1926.

13

1/IV/1930 - 3/I/1933.

14

Rekening-courantboek van de Administrateur van "Vrije Arbeid".   1913 - 1920.

15-21

Kasboeken.   1905 - 1925.

15

1905 - 1908.

16

1908 - 1925.

17

1905 - 1908.

18

1921 - 1925.

19

1921 - 1925.

20

1921 - 1925.

21

juli 1924 - juli 1925.

22-24

Correspondentie van de penningmeester van het Hoofdbestuur.   1901 - 1906.

22

A-E.

23

G-N.

24

O-Z.

25

Financiële bescheiden.   1902 - 1903.

26

Financiële bescheiden.   1904 - 1905.
Correspondentie betreffende de brochure "De Vakbeweging".   1905.

27

Correspondentie inzake het conflict tussen Van Eeden en Emons.   1906.

28

Correspondentie betreffende "De Pionier".   1906.

29

Correspondentie van de penningmeester.   1908.

30

Kwitanties.   1907, 1908.

31

Stukken betreffende de Spaar- en Voorschotbank.   1909.

32-35

Financiële bescheiden.   1909 - 1912.

32

1909, 1910, 1912.

33

1911.

34

1911.

35

1911 - 1912.

36

Spaar- en Voorschotbank.   1912 - 1917.

37

Financiële bescheiden.   1916, 1917.

38

Financiële bescheiden.   1918.

39

Financiële bescheiden.   1919.
Spaar- en Voorschotbank.

40

Financiële bescheiden.   - 1920.

41

Correspondentie van de penningmeester.   1920 - 1921.

42

Spaar- en Voorschotbank.   1920 - 1921.

43

Correspondentie over de administratie van de Spaar- en Voorschotbank.   1921.

44

Correspondentie in verband met een sollicitatie van J. Methöfer.   1920 - 1921.

45,46

Ledenlijsten, balansen en ingekomen stukken van algemene aard.   1921 - 1922.

47

Administratie van "Vrije Arbeid".   1921 - 1922.

48

Financiële bescheiden.   1921 - 1922.

49

Financiële bescheiden.   1922.

50

Spaar- en Voorschotbank.   1922.

51

Afschriften van belangrijke uitgaande brieven vervaardigd door J. Methöfer.   1921 - 1922.

52-56

Ingekomen Correspondentie van de Algemene Ambtenaar J. Methöfer.   17/IX/1921 - 25/X/1922.

52

no. 1-167. 17/IX/1921 - 21/XII/1921.

53

no. 1-130 t.e.m. 28/II/1922.

54

no. 131-320 t.e.m. 29/VI/1922.

55

no. 321-399 t.e.m. 8/VIII/1922.

56

no. 400-546 t.e.m. 25/X/1922.

57

Administratie van "Vrije Arbeid".   1922 - 1923.

58

Diverse Financiële stukken (balansen van de Spaar- en Voorschotbank, kwitanties en rekeningen).   1922 - 1930.
Stukken betreffende de bemiddeling in een conflict tussen "De Ploeg" en de "Orde voor levende arbeid".

59-65

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   26/X/1922 - december 1923.

59

nos 548-670. 26/X/1922 - 30/XII/1922.

60

nos 1-100. januari - februari 1923.

61

nos 101-200. maart - april 1923.

62

nos 201-300. 22/IV - 15/VI/1923.

63

nos 301-400. 19/VI - juli 1923.

64

nos 401-500. 26/VIII - 1/XI/1923.

65

nos 501-556. 21/X - december 1923.

66

Financiële bescheiden.   1923.

67-71

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   24/XII/1923 - 16/XII/1924.

67

nos 1-100. 24/XII/1923 - 19/II/1924.

68

nos 101-200. februari - 16/IV/1924.

69

nos 201-280. 17/IV - 18/VI/1924.

70

nos 281-400. 22/VI - 26/VI/1924.

71

nos 401-502. 7/VIII - 16/XII/1924.

72

Contributies.   1924.

73

Financiële bescheiden o.m. van de Spaar- en Voorschotbank.   1924.

74-78

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   1925.

74

nos 1-100. januari - 18/III/1925.

75

nos 101-163. 16/III - mei 1925.

76

nos 164-240. 30/V - augustus 1925.

77

nos 241-330. 11/VIII - november 1925.

78

nos 331-371. juni (!) - december 1925.

79

Kosten van de Algemene vergadering.   25/XII/1925.

80

Contributies en Abonnementen op "Vrije Arbeid".   1925.

81

Girostrookjes van door J. Methöfer. gedane betalingen.   31/VIII/1925 - 3/II/1926.

82

Financiële bescheiden o.m. van de Spaar- en Voorschotbank.   1925.

83-86

Ingekomen Correspondentie van J. Methöfer.   1926.

83

nos 1-100. januari - 2/IV/1926.

84

nos 101-200. maart - 6/VII/1926.

85

nos 201-300. juli - 26/X/1926.

86

nos 301-352. october - 31/XII/1926.

87

Financiële bescheiden.   1926.

88

Financiële bescheiden van de Spaar- en Voorschotbank.   1926.

89

Aanvraagformulieren voor spaarbrieven.   juli 1926 - september 1931.

90-92

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   1927.

90

nos 1-100. januari - 7/IV/1927.

91

nos 101-200. april - 12 augustus 1927.

92

nos 201-322. augustus - december 1927.

93

Stukken voor de Algemene vergadering.   april 1927.

94

Financieel verslag van Gemeenschappelijk Grondbezit Balans van G.G.B. per   31/XII/1927.
Balansen en proefbalansen bij G.G.B. aangesloten bedrijven.   31/XII/1926 - 1927.

95

Balansen en jaarverslagen van bij G.G.B. aangesloten bedrijven.   1927.

96

Stukken betreffende verzekeringen (o.m. van J. Methöfer ).   1926 - 1928.

97

Financiële bescheiden, contributies en abonnementen op "Vrije Arbeid".   1927.

98-100

Financiële bescheiden betreffende de Spaar- en Voorschotbank.   1927.

98

nos 1-25.

99

nos 26-75.

100

nos 76-148.

101-104

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   1928.

101

nos 1-100. januari - 4/III/1928.

102

nos 101-200. maart - 23/VI/1928.

103

nos 201-300. juni - 29/X/1928.

104

nos 301-362. october - december 1928.

105

Ontwerp-regeling van de Commissie inzake pensioenregeling.   [1928].

106

Girostrookjes inzake door J. Methöfer verrichte betalingen.   9/I/1928 - 5/II/1932.

107

N.V. Handels- en Bouwmaatschappij "Bestevaer" te Amsterdam; halansen.   1924 - 1928.
"Zaak Bestevaer ".   1932.

108

Coöperatieve Chauffeursvereniging "Libertas" te 's-Gravenhage.   1928 - 1930.

109

Correspondentie betr. twee artikelen van J.C. Stek.   januari 1929.

110-114

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   1929.

110

nos 1-100. januari - 10/IV/1929.

111

nos 101-200. april - 12/VI/1929.

112

nos 201-300. juni - 27/VIII/1929.

113

nos 301-400. augustus - 7/XI/1929.

114

nos 401-456. november - december 1929.

115

Girostrookjes van door J. Methöfer gedane betalingen.   27/II/1929 - 24/IV/1931.

116-119

Financiële bescheiden van de Spaar- en Voorschotbank.   1929.

116

nos 1-25. 1929.

117

nos 26-50. 1929.

118

nos 51-103. 1929.

119

nos 119-225. 2e halfjaar 1929.

120-124

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.   1930.

120

nos 1-100. januari - 6/IV/1930.

121

nos 101-200. april - 12/VI/1930.

122

nos 201-300. juni - 2/IX/1930.

123

nos 301-360. september - 9/X/1930.

124

nos 361-440. october - december 1930.

125-128

Financiële bescheiden van de Spaar- en Voorschotbank.   1930.

125

nos 1-76. 1/I - 31/III/1930.

126

nos 77-124. 1e halfjaar 1930.

127

nos 125-184. 1/VII - 30/IX/1930.

128

nos 185-235. 1/X - 31/XII/1930.

129

Balans van Gemeenschappelijk Grondbezit op.   31/XII/1930.

130-134

Ingekomen correspondentie van J. Methöfer.

130

nos 1-100. januari - 4/IV/1931.

131

nos 101-200. april - 12/VI/1931.

132

nos 201-300. juni - 31/VIII/1931.

133

nos 301-400. september - 22/XI/1931.

134

nos 401-446 en diverse correspondentie. november - december 1931.

135-138

Financiële bescheiden van de Spaar- en Voorschotbank.   1931.

135

nos 1-74. 1 januari - 31/III/1931.

136

nos 75-124. 1/IV - 30/VI/1931.

137

nos 125-181. 1/VII - 30/IX/1931.

138

nos 182=232. 1/X/1931 - 1/I/1932.
Rapport van de hand van J. Methöfer over de financiële toestand van de Cooperatieve Melkfabriek "De Goede Verwachting" te Blaricum. 1931.

138a

Financiële bescheiden van de Spaar- en Voorschotbank.   1932 - 1945.

139-144

Ingekomen correspondentie van de J. Methöfer.   1932.

139

nos 1-100. 1/I - 14/III/1932.

140

nos 101-200. maart - 8/V/1932.

141

nos 201-250. mei - 12/VI/1932.

142

nos 251-300. juni - 30/VII/1932.

143

nos 301-346. juli-30/VII/1932.

144

ongenummerd. september - december 1932.

145

Notities uit het jaar.   1932.
Financiele stukken betreffende de cooperatieve zuivelfabriek "De Goede Verwachting" te Hilversum en de kruidenierszaak G.B. te Sappemeer.   1932.
Diverse ongedateerde aantekeningen.

146

Artikelen, waarschijnlijk bestemd voor "Vrije Arbeid".

1)

Artikel "Een ideaal verwezenlijkt in het klein", ongesigneerd pp. 10-17 p. 14 ontbreekt). z.d.

2)

Artikel "Wat zag in Rusland", ongesigneerd, 11 pagina's. z.d.

3)

Artikel over Rusland na 1927 door A. Voorham , 5p. p. 1 en 2 ontbreken. z.d.

4)

Artikel "Het stichten van een vrije gemeenschap in het klein", 5 p., ongesigneerd. z.d.

5)

Herinneringen van een lid van de cooperatieve chauffeursvereniging "Libertas" te 's Gravenhage. z.d.

147

Diverse stukken:
Borgstelling van J. Methöfer voor "De Pionier" te Groningen.   z.d.
Modelstatuten door J. Methöfer.   z.d.
Huishoudelijk reglement van onbekende vereniging door J. Methöfer.   z.d.
Ontwerp statuten voor N.V. "Amsterdamsche Sigarenfabriek" Amsterdam.   z.d.
Brief en balans.   19/I/1933.
Ontwerp statuten en ontwerpcontract van de Cooperatieve Afzetvereeniging Aurora te Velsen.   z.d.

148

Statuten en huishoudelijke reglementen van G.G.B. en daarbij aangesloten groepen.
Vereniging Gemeenschappelijk Grondbezit.
Statuten:
a) concept
b) gewijzigd concept.
Statuten en huishoudelijk reglement.   1923.

(148)

G.G.B. afdeling Amsterdam.   z.d.
Model statuten voor werkende groepen aangesloten bij G.G.B. (2 ex.)   z.d.
Cooperatieve Afzetvereeniging "Aurora" te Velzen.   1925.
Coop. Chauffeurs Vereeniging Libertas te 's Gravenhage (Staatscourant 7-8/IX/1923 no. 173 en gedrukt ex.).   z.d.
Cooperatieve Gemeenschap "Orde voor levende arbeid" te Huizen.   z.d.
Cooperatieve Productie-Vereeniging Arnhemsche Sigarenmakers Associatie "Excelsior" (Staatscourant 17/IX/1924 no. 181).
Cooperatieve Vereeniging Scheepswerf "Vooruit" , Koog aan de Zaan (Staatscourant 19/X/1927 no. 203 en Staatscourant 28/III/1928 no. 63).
Drukkerij "De Samenwerking" Amersfoort benevens een verslag hiervan 1/VI - 30/IX/1903.
Fabriek van Borstelwerk en kwasten "Aurora" te Amsterdam.   z.d.
Leidsche Cooperatieve Drukkers-Associatie "Luctor et Emergo" (Staatscourant 5/XI/1930 no. 215).
N.V. "Het Bouwbedrijf Drewes en Co" te Amsterdam (Staatscourant 21 - 22/XI/1930 no. 227; [na 1923 voor 1932]).
Spaar- en Voorschotbank der Vereeniging G.G.B. Algemene bepalingen van de spaarbrief.   z.d.
Technische Cooperatieve Vereeniging Electra te Amsterdam (Staatscourant 18/IV/1923 no. 75).
Utrechtsche Cooperatieve Bouwvereeniging Nut door Spaarzaamheid.   [1887].
Vereeniging "De Voorpost" 's-Gravenhage.   z.d.
Vereeniging "Gemeenschappelijk Bezit" te Sappemeer + brief van D. Poelstra. 14/XI/1916.   1907.
Vereeniging "De Volharding" te Zierikzee.   z.d.
Vereniging "De Pionier" te Groningen (Staatscourant 55/XI/1908 no. 260).

148a

Stukken betr. de liquidatie van het G.G.B. en de oprichting van de Methöferstichting.   1946 - 1958.

149-150

Afdeling Gooi van de Vereeniging G.G.B.

149

Notulenboek. 1/VII/1922 - 25/IV/1925.
Kasboek. augustus 1922 - januari 1925.

150

Correspondentie. 1922 - 1923 en z.j.
Financiële bescheiden. 1922 - 1925.

151

Persoonlijk dossier van J. Methöfer.

151a

Mededeelingen van de Coöp. Ver. G.G.B. Gedrukt.   1946 - 1956. Incompleet.

152

Diverse gedrukte stukken I.

153

Diverse gedrukte stukken II.

154

Stukken uit "Het Volk" betr. "Walden".   1902 - 1903.

155

Foto's en afbeeldingen.

156

Gastenboek van "De Ploeg" in Best.   1920 - 1927.  Fotocopie.

156a

Bouwverslag van de nieuwbouw van "De Ploeg".   1959.
Met ingeplakte foto's.  1 deel.

157-158

G.G.B. afd. Groningen.

157

T. Kok, "Door samenwerking naar onafhankelijkheid". 1945.

158

Circulaires, brochures e.d. gedrukt door de Coöp. Ass. "De Volharding" te Groningen. 1920 - 1940.  Fotocopieën.

XXXX-XXXXII

Documentatie betr. "Walden" , Blaricum, koloniebeweging enz., afkomstig van Frans Becker . Diverse jaren.  3 port., waarvan één groot formaat.

XXXXIII-XXXXIV

Stukken afkomstig van Fr. de Jong Edz. betr. werkcolleges en een gepland boek over productieve associaties.   Ca. 1969 - 1973.  2 port.

XXXXV

Fotocopie van het "Walden" -dagboek van Fr. van Eeden.   1898 - 1903.

XXXXVI

Jaarverslagen, statuten, reglementen een c.a.o. van coöperaties en enige productieve associaties ( drukkerij De eendracht Schiedam, Coöperatieve Bouwvereeniging Eendracht Amsterdam , glasfabriek Leerdam , kunstaardefabriek Eskaf Huizen), gedrukte artikelen (o.a. van tentenfabriek Lair Hilversum, waarvan ook foto's) en circulaires.   Ca. 1897 - 1965.  1 port.
N.B. Voor aantekeningen vermeldt in het boek "De Nederlandse Archieven van het IISG", zie port. XXXXIII-XXXXIV.

XXXXVII

Jaarverslag G.G.B.   1919 - 1920. Handgeschreven.
N.B. Afkomstig uit de nalatenschap van J. Bijlstra.