Literatuurtips

Wie meer wil weten over de geschiedenis van migratie en migranten in Nederland, voor bijvoorbeeld een werkstuk of een scriptie, kan gebruik maken van deze lijst met boeken en artikelen. Aan het eind zijn bovendien een aantal titels opgenomen over emigratie uit Nederland.

Dit overzicht beperkt zich tot de meest relevante historische literatuur. Voor meer suggesties kunt u ook kijken in de lijst van publicaties van de medewerkers van het CGM (beschikbaar als PDF file, 16 p., 210 Kb).

  Onderzoeksgidsen / bronpublicaties
  Migratiegeschiedenis algemeen
  Groepen migranten in Nederland
  Lokaal en regionaal onderzoek
  Vreemdelingenbeleid
  Emigratie uit Nederland

 

Onderzoeksgidsen / bronpublicaties

Beelen-Driehuizen, Liesbeth & Jan H. Kompagnie, Landverhuizers. Aanwijzigingen voor het doen van onderzoek naar Nederlandse emigranten en transmigranten (2e kwart 19e eeuw-1940) (Den Haag 1996).

Chotkowski, Margaret, 750 jaar migratie naar Delft. Onderzoek en bronnenoverzicht (Leiden 1996).

Cottaar, Annemarie, Jan Lucassen en Leo Lucassen, Van over de grens. Gids voor lokaal historisch onderzoek naar immigratie in Nederland (Utrecht 1998).

Hageman, R.J.B. (red.), Naturalisatiegids. Gids voor het archiefonderzoek naar naturalisatie in het Algemeen Rijksarchief  (Den Haag 2000).

Kompagnie, Jan H., POP-gids. Personen op papier. Overzicht van archief- en bibliotheekbestanden met gegevens over persoons- en beroepsgroepen in het Algemeeen Rijksarchief (Den Haag 1997).

Rietbergen, Louise (sam.), Migratie en vestiging in Nederland. Bronnenoverzicht en geselecteerde bibliografie (Amsterdam 1994).

Rommes, Ronald en Marlou Schrover, Grensverleggers. Gids voor lokaal historisch onderzoek naar migratie in de provincie Utrecht (Utrecht 2001).

Schrover, Marlou (red.), Broncommentaar deel 5, Bronnen met de betrekking tot de registratie van vreemdelingen in de negentiende en twintigste eeuw (Den Haag 2002).

Vis, Sander, Survey of the archival sources concerning migration and settlement held at the IISH (Amsterdam 1995).

Migratiegeschiedenis algemeen

Bouw, Carolien e.a. (red.), Gaan & staan. Jaarboek voor vrouwengeschiedenis, nr. 21 (themanummer over vrouwen en migratie, Amsterdam 2001).

Eijl, Corrie van en Leo Lucassen, ‘Tellen en geteld worden: vreemdelingen in de Nederlandse volks- en beroepstellingen (1899-1971)’, in: J.G.S.J. van Maarsseveen en P.K. Doorn, Nederland een eeuw geleden geteld. Een terugblik op de samenleving rond 1900 (Amsterdam 2001).

Hart, Marjolien ’t, Jan Lucassen en Henk Schmall (red.), Nieuwe Nederlanders. Vestiging van migranten door de eeuwen heen (Amsterdam 1996).

Hoving, Isabel, Hester Dibbits en Marlou Schrover (red.), Veranderingen van het alledaagse 1950-2000 (deel 4 in de reeks 'Cultuur en migratie in Nederland', Den Haag 2005).

Kreukels, L. e.a., Vreemd gespuis en onbedorven mannen en jongens (Amsterdam 1987).

Lucassen, Jan, Naar de kusten van de Noordzee. Trekarbeid in Europees perspectief, 1600-1900 (Gouda 1984).

Lucassen, Jan en Rinus Penninx, Nieuwkomers, nakomelingen, Nederlanders. Immigranten in Nederland 1550-1993 (Amsterdam 1994).

Lucassen, Leo en Gerard van der Harst, ‘De vreugde van het tellen: nut en noodzaak van twintigste-eeuwse vreemdelingenregisters voor historisch migratie-onderzoek’, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis, 24 (1998) 293-315.

Lucassen, Leo en Wim Willems, Gelijkheid en onbehagen. Over steden, nieuwkomers en nationaal geheugenverlies, (Amsterdam, 2006)

Lucassen, Leo en Foris Vermeulen, Immigranten en lokale arbeidsmarkt. Vreemdelingen in Den Haag, Leiden, Deventer en Alkmaar (1920-1940), CGM-working papers, nr. 1 (Amsterdam 1999) (beschikbaar als PDF file).

Op weg naar de stad: over de integratie van migratie- en stadsgeschiedenis, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis, 26 (2000) afl. 4 (speciaal nummer).

Penninx, Rinus e.a. (red.), Etnische minderheden en de multiculturele samenleving (Groningen 1998).

Rath, Jan en Robert Kloosterman, Rijp en groen. Het zelfstandig ondernemerschap van immigranten in Nederland (Amsterdam 1998).

Roosblad, Judith, Vakbonden en immigranten in Nederland (1960-1997) (Amsterdam 2002).

Vogel, Jaap, Nabije vreemden. Een eeuw wonen en samenleven (deel 5 in de reeks 'Cultuur en migratie in Nederland', Den Haag 2005).

Willems, Wim, De kunst van het overleven. Levensverhalen uit de 20^e eeuw (deel 3 in de reeks 'Cultuur en migratie in Nederland', Den Haag 2004).

Wim Willems en Leo Lucassen (red.), De krachtige stad. Een eeuw omgang en ontwijking (Amsterdam 2006).

Groepen migranten in Nederland

Ajarai, Hanina en Marjolijn van Heemstra. Land van werk en honing. Verhalen van Marokkaanse moeders over hun migratie (Amsterdam 2006).

Al, Niek en Clé Lesger, ‘“Twee volken [...] besloten binnen Amstels wallen”? Antwerpse migranten in Amsterdam omstreeks 1590’, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 21 (1995) nr. 2, 129-144.

Benton, G., Chinezen (Muiderberg 1987).

Berg, Hetty e.a (red.), Venter, fabriqueur, fabrikant : Joodse ondernemers en ondernemingen in Nederland 1796-1940(Amsterdam 1994).

Berg, Hetty (red.), De gelykstaat der Joden. Inburgering van een minderheid (Amsterdam/ Zwolle 1996).

Blom, J.C.H., R.G. Fuks-Mansfeld en I. Schöffer (red.), Geschiedenis van de joden in Nederland (Amsterdam 1995).

Bosma, Ulbe, Remco Raben en Wim Willems, De geschiedenis van Indische Nederlanders (Amsterdam 2006).

Bossenbroek, M. en J.B.C. Kruishoop, Vluchten voor de Groote Oorlog. Belgen in Nederland 1914-1918, (Amsterdam 1988).

Bossenbroek, Martin, Volk voor Indië. De werving van Europese militairen voor de Nederlandse koloniale dienst (Amsterdam 1992).

Bots, H., G.H.M. Posthumus Meyjes en F. Wieringa, Vlucht naar de vrijheid: de Hugenoten en de Nederlanden (Amsterdam 1985).

Bovenkerk, Frank, Anna Eijken en Loes Ruland, IJscomannen en schoorsteenvegers. Italiaanse ambachtslieden in Nederland (Amsterdam 2004).

Brassé, Paul en Willem van Schelven, Assimilatie van vooroorlogse immigranten. Drie generaties Polen, Slovenen en Italianen in Heerlen (Den Haag 1980).

Briels, J., De Zuid-Nederlandse immigratie 1572-1630 (Haarlem 1978).

Briels, J., De Zuid-Nederlanders in de Republiek 1572-1630 : een demografische en cultuurhistorische studie (Sint-Niklaas, z.j. [1985]).

Chotkowski, Margaret, Vijftien ladders en een dambord: contacten van Italiaanse migranten in Nederland, 1860-1940 (Amsterdam 2006).

Chotkowski, Margaret, ‘“Baby’s kunnen we niet huisvesten, moeder en kind willen we niet scheiden”. De rekrutering van vrouwelijke arbeidskrachten uit Joegoslavië, 1966-1979’, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis, 26 (2000) 76-100.

Cottaar, Annemarie, Zusters uit Suriname. Naoorlogse belevenissen in de Nederlandse verpleging (Amsterdam 2003).

Cottaar, Annemarie (red.), Indisch leven in Nederland (Amsterdam 2006).

Cottaar, Annemarie, Leo Lucassen & Wim Willems, Mensen van de reis. Woonwagenbewoners en zigeuners in Nederland 1868-1995 (Zwolle 1995).

Davids, Karel e.a. (red.), De Republiek tussen zee en vasteland. Buitenlandse invloeden op cultuur, economie en politiek in Nederland 1580-1800 (Leuven-Apeldoorn 1995).

Gelderblom, Oscar, Zuid-Nederlandse kooplieden en de opkomst van de Amsterdamse stapelmarkt (1578-1630) (Hilversum 2000).

Gonzales, Mary Alice P., Filipino migrant women in the Netherlands (Quezon City, Philippines 1998).

Groenendijk, C.A., ‘Verboden voor Tukkers. Reacties op rellen tussen Italianen, Spanjaarden en Twentenaren in 1961’, in: F. Bovenkerk e.a. (red.), Wetenschap en partijdigheid. Opstellen voor André J.F. Köbben (Assen 1990).

Heek, F. van, Chineesche immigranten in Nederland (Amsterdam 1936).

Heering, Aart, Van schoorsteenvegers en pizzabakkers. Vier eeuwen Italianen in Groningen (Utrecht 1985).

Henkes, Barbara, Heimat in Holland. Duitse dienstmeisjes 1920-1950 (Amsterdam 1995).

Heuvel-Strasser, E. van den, ‘Vuchtelingenzorg of vreemdelingenbeleid. De Nederlandse overheid en de Belgische vluchtelingen, 1914-1915’, Tijdschrift voor Geschiedenis, 99 (1986) 184-204.

Hoorn, Ingrid van & Hanneke Oosterhof, Sporen van een koloniaal verleden. De komst van Indische Nederlanders naar Apeldoorn (Apeldoorn 1990).

Huisman, Greddy, Tussen salon en souterrain. Gouvernantes in Nederland 1800-1940 (Amsterdam 2000).

Knotter, Ad en Jan Luiten van Zanden, ‘Immigratie en arbeidsmarkt in Amsterdam in de zeventiende eeuw’, Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis, 13 (1987) 403-430.

Landman, Nico, Van mat tot minaret: de institutionalisering van de islam in Nederland (Amsterdam 1992).

Lelieveldt, Philomeen, Voor en achter het voetlicht. Musici en arbeidsverhoudingen in het kunst- en amusementsbedrijf in Nederland, 1918-1940 (Z.p. 1998).

Lindo, Flip, Zuideuropeanen in Nederland (Portugezen, Spanjaarden, Italianen, Grieken en Joegoslaven). Een verkenning van hun positie en een inventarisatie van onderzoek (Rijswijk 1988).

Lucassen, Leo, En men noemde hen zigeuners. De geschiedenis van Kaldarasch, Ursari, Lowara en Sinti in Nederland, 1750-1945 (Amsterdam/ Den Haag 1990).

Michman, Joseph, Hartog Beem & Dan Michman, Pinkas. Geschiedenis van de joodse gemeenschap in Nederland (Ede/Antwerpen en Amsterdam 1992).

Moore, Bob, Refugees from Nazi Germany in the Netherlands 1933-1940 (Dordrecht etc. 1986).

Niekerk, Mies van, 'De krekel en de mier': fabels en feiten over maatschappelijke stijging van Creoolse en Hindoestaanse Surinamers in Nederland (Amsterdam 2000).

Oostindie, Gert en Emy Maduro, In het land van de overheerser II; Antillianen en Surinamers in Nederland, 1634/1667-1954 (Dordrecht, Cinnaminson 1986).

Raben, Remco en Ulbe Bosma, De oude Indische wereld 1500-1920: de geschiedenis van Indische Nederlanders (Amsterdam 2003).

Roodt, Evelyn de, Oorlogsgasten: vluchtelingen en krijgsgevangenen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog (Zaltbommel 2000).

Schrover, Marlou, Een kolonie van Duitsers. Groepsvorming onder Duitse immigranten in Utrecht in de negentiende eeuw (Amsterdam 2002).

Smeets, Henk, Molukkers in Nederland (Utrecht 1992).

Smeets, Henk en Fridus Steijlen, In Nederland gebleven. De geschiedenis van Molukkers 1951-2006 (Amsterdam 2006).

Steijlen, Fridus, RMS: van ideaal tot symbool: Moluks nationalisme in Nederland, 1951-1994 (Amsterdam 1996).

Staring, Richard, Reizen onder regie. Het migratieproces van illegale Turken in Nederland (Amsterdam 2001).

Tinnemans, Will, Een gouden armband. Een geschiedenis van mediterrane immigranten in Nederland (1945-1994) (Utrecht 1994).

Tuskan, Erhan & Jaap Vogel, Lied uit den vreemde - Gurbet türküsü. Brieven en foto's van Turkse migranten 1964-1975 (Amsterdam 2004).

Valk, Ineke van der, Van migratie naar burgerschap. Twintig jaar Komitee Marokkaanse Arbeiders in Nederland (Amsterdam 1996).

Versteegh, Pien, De onvermijdelijke afkomst? De opname van Polen in het Duits en Nederlands mijnbedrijf in de periode 1920-1930 (Hilversum 1994).

Weijdeveld, R. (red.), Rode hulp. De opvang van Duitse vluchtelingen in Groningerland (1930-1940) (Groningen 1986).

Willems, Wim, De uittocht uit Indië 1945-1995. De geschiedenis van Indische Nederlanders (Amsterdam 2001).

Wubben, H.J.J., “Chineezen en andere Aziatisch ongedierte: lotgevallen van Chinese immigranten in Nederland, 1911-1940 (Zutphen 1986).

Lokaal en regionaal onderzoek

Cottaar, Annemarie, Ik had een neef in Den Haag. Nieuwkomers in de twintigste eeuw (Zwolle 1998).

Dieteren, R., De migratie in de Mijnstreek 1900-1935 (Nijmegen 1962).

Gebedshuizen in Amsterdam. Van kerk, tempel tot moskee, 1650 tot nu (CD-rom, Imagine IC, Amsterdam 2002).

Harst, Gerard van der & Leo Lucassen, Nieuw in Leiden. Plaats en betekenis van vreemdelingen in een Hollandse stad (1918-1955) (Leiden 1998).

Horst, Ewout van der, Deventer Blik. Geschiedenis van arbeidsmigranten in een Nederlandse industriestad (1945-1990) (Zwolle 2005).

Kuijpers, Erika, Migrantenstad. Immigratie en sociale verhoudingen in 17^e eeuws Amsterdam (Hilversum 2005).

Laar, Paul van de e.a. (red.), Vier eeuwen migratie: bestemming Rotterdam (Rotterdam 1998).

Laar, Paul van de, Leo Lucassen & Kees Mandemakers (red.), Naar Rotterdam. Immigratie en levensloop in Rotterdam vanaf het einde van de negentiende eeuw (Amsterdam 2006).

Lesger, C., ‘Migranten in Amsterdam tijdens de 18^e eeuw: residentiële spreiding en positie in de samenleving’, Amstelodamum. Jaarboek van het Genootschap Amstelodamum, 89 (1997) 41-68.

Lucassen, Leo (red.), Amsterdammer worden. Migranten, hun organisaties en inburgering, 1600-2000 (Amsterdam 2004).

Mak, Geertje, Sporen van verplaatsing. Honderd jaar nieuwkomers in Overijssel (Kampen 2000).

Moes, Jaap, Cor Smit, Ed van der Vlist en IJme Woensdrecht (red.), In de nieuwe stad. Nieuwkomers in de Leidse Geschiedenis, 1200-1997 (Leiden 1996).

Os, Geertje van, Ik kwam met een koffer van karton. Spanjaarden in Zuidoost-Brabant, 1961-2006 (Alphen aan de Maas 2006).

Rommes, Ronald, Oost west, Utrecht best? Driehonderd jaar migratie en migranten in de stad Utrecht (begin 16e-begin 19e eeuw) (Amsterdam 1998)

Stads, J., P. Spapens & H. van Doremalen, Werken, werken, werken! De geschiedenis van de gastarbeiders in Tilburg en omstreken – 1963-1975 (Utrecht 2004)

Stafleu, Hester, Buren van ver. Kleurrijke verhalen uit de Bommelerwaard (Zaltbommel 2006).

Vreemdelingenbeleid

Berghuis, Corrie K., Joodse vluchtelingen in Nederland 1938-1940. Documenten betreffende de toelating, uitleiding en kampopname (Kampen 1990).

Berghuis, Corrie K., Geheel ontdaan van onbaatzuchtigheid. Het Nederlandse toelatingsbeleid voor vluchtelingen en displaced persons van 1945 tot 1956 (Amsterdam 1999).

Böcker, Anita en Lily Clermonts, Poortwachters van de Nederlandse arbeidsmarkt (Nijmegen 1995).

Doesschate, Jan Willem ten, Asielbeleid en belangen. Het Nederlandse toelatingsbeleid ten aanzien van vluchtelingen in de jaren 1968-1982 (Hilversum 1993).

Eijl, Corrie van, Al te goed is buurman gek. Het Nederlandse vreemdelingenbeleid 1840-1940 (Amsterdam 2005).

Hart, Betty de, Onbezonnen vrouwen. Gemengde relaties in het nationaliteitsrecht en het vreemdelingenrecht (Amsterdam 2003).

Heijs, Eric, Van vreemdeling tot Nederlander. De verlening van het Nederlanderschap aan vreemdelingen 1813-1992 (Amsterdam 1995)

Kuitenbrouwer, M. & M. Leenders (red.), Geschiedenis van de mensenrechten. Bouwstenen voor een interdisciplinaire benadering (Hilversum 1997).

Leenders, Marij, Ongenode gasten. Van traditioneel asielrecht naar immigratiebeleid, 1815-1938 (Hilversum 1993).

Lucassen, Leo, ‘Sekse en nationaliteit als ordenend principe. De uitsluiting van vrouwen en vreemdelingen op de Nederlandse arbeidsmarkt (1900-1995)’, in: Corrie van Eijl, Lex Heerma van Voss en Piet de Rooy (red.), De grote lijn in de sociale geschiedenis van Nederland in de 20e eeuw (Amsterdam 1998).

Schuster, John, Poortwachters over migranten. Het debat over migratie in het naoorlogse Nederland (Amsterdam 1999).

Tjin, Roberto, ‘Nederlandse paspoorten. De politiek van reizen en de identificatie van personen’ Amsterdams Sociologisch Tijdschrift, 17 (1990) nr. 1, 74-100.

Emigratie uit Nederland

Bovenkerk, Frank, The sociology of return migration: a bibliograhic essay, Publications of the Research group for European Migration Problems 20 (Den Haag 1974).

Einck, A. et al.(red), Werken over de grens: 350 jaar geld verdienen in het buitenland (Assen 1993).

Elich, J.H., Aan de ene kant, aan de andere kant. De emigratie van Nederlanders naar Australië 1946-1986 (Leiden 1987).

Faassen, Marijke van, ‘Min of meer misbaar: naoorlogse emigratie vanuit Nederland: achtergronden en organisatie, particuliere motieven en overheidsprikkels, 1946-1967’ in: Saskia Poldervaart et al (red.), Van hot naar her: Nederlandse migratie vroeger, nu en morgen (Amsterdam 2001).

Galema, J.B.E., With the baggage of the fatherland: Frisians to America, 1880-1914 (Leiden 1996).

Hartland, J.A.A., De geschiedenis van de Nederlandse emigratie tot de Tweede Wereldoorlog (Den Haag 1959).

Hofstede, B. P., Thwarted exodus: post-war overseas migration from the Netherlands (Den Haag 1964).

Kroes, R. en H.O. Neuschäfer, The Dutch in North-America. Their immigration and cultural continuity (Amsterdam 1991).

Langeweg, Serge, ‘Werken over de grens: Limburgers naar Duitsland, 1870-1914’, Jaarboek van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg, Studies over de sociaal-economische geschiedenis van Limburg, deel 47 (Maastricht 2002) 27-48.

Lucassen, Jan, Dutch long distance migration. A concise history 1600-1900 (Amsterdam 1991: IISG Research papers).

Nijenhuis, W., ‘Nederlandse vluchtelingen en vluchtelingenkerken in het zestiende-eeuwse Duitsland’, Kerk en theologie, 43 (1992) nr. 2, 92-112.

Stokvis, P.R.D., De Nederlandse trek naar Amerika, 1846-1847 (Leiden 1977).

Swierenga, R.P. ‘Exodus Netherlands, Promised Land America. Dutch emigration and settlement in the United States’ in: J.W. Schulte Nordtholt en R.P. Swierenga (red.) A bilateral bicentenial. A History of Dutch-American relations 1782-1982 (Amsterdam 1982).

Swierenga, Robert P., Faith and family: Dutch immigration and settlement in the United States, 1820-1920 (New York 2000).

Velthuis, The Dutch in NSW. A thematic history. The Johnstone Centre report no. 201 (Albury 2005) (http://www.heritage.nsw.gov.au/docs/thematichistory_dutch.pdf).