Uit de aanwinsten van 2010
Een selectie van enkele recent verworven collecties.
Het is mogelijk dat de collecties nog niet beschikbaar zijn voor raadpleging. Voor meer informatie over toegankelijkheid van collecties kunt u contact opnemen met de studiezaal.
Colin Ward
In 2010 heeft het Instituut het archief van de Britse anarchist en publicist Colin Ward (1924-2010) ontvangen. Colin Ward kwam tijdens zijn diensttijd in Glasgow in contact met het anarchisme. Na de oorlog trad hij toe tot het redactie team van het anarchistische weekblad Freedom waarin hij van 1947 tot 1960 publiceerde. Daarna had hij de leiding van het maandblad Anarchy dat tot 1970 verscheen. Vanaf dat moment begon hij boeken te schrijven. Zijn belangstelling ging uit naar onderwerpen als huisvesting, architectuur, stadsplanning, kinderen en onderwijs. Het samenbindende element van al zijn publicaties was het onderzoek naar de relaties tussen mens en gebouwde omgeving, en hij deed dit vanuit een anarchistische optiek. Zijn anarchisme hield zich bezig met de vele vormen van zelforganisatie in de maatschappij die ondanks kapitalisme, bureaucratie en nationalisme als een zaadje onder de sneeuw altijd en overal aanwezig zijn. Zijn boeken kregen ook buiten het Verenigd Koninkrijk een ruime verspreiding dankzij diverse vertalingen. Het archief bevat naast correspondentie, teksten van artikelen, lezingen, boeken en recensies ook elf plakboeken die hij van 1943 tot 1999 bijhield over architectuur en zijn werk. (Tekst: Kees Rodenburg)
Korte archiefbeschrijving
Aankondiging boekpresentatie van Colin Ward in Venetië
Colin en Harriet Ward
Geplaatst: december 2010
Eberhard Dähne (1938-2010)
Eberhard Dähne werd in Freienwalde in Brandenburg geboren. Als 15-jarige verliet hij op eigen initiatief en in zijn eentje de DDR. Dähne ging in Kiel landbouwkunde studeren. Hij raakte betrokken bij de Sozialistischer Deutscher Studentenbund (SDS), waarvan hij in 1961 voorzitter werd. Hij werd lid van de SPD en was actief in de Sozialistische Jugend 'Die Falken'. In 1961 volgde de breuk tussen SPD en SDS over de perspectieven van linkse politiek in West-Duitsland 1961. In 1963 vestigde Dähne zich in Marburg en werkte nauw samen met Wolfgang Abendroth. Tussen 1966 en 1968 was hij betrokken bij een mislukte poging een links alternatief voor de SPD op te richten. In 1968 stichtte hij het Institut für Sozialwissenschaftliche Forschung. In Marburg was hij lokaal actief in de Deutsche Kommunistische Partei (DKP) en diverse vakbonden. In 1972 promoveerde hij in de sociologie. Tussen 1973 en 1989 werkte hij in Frankfurt/M aan het Institut für Marxistische Studien und Forschungen. Hij werd een deskundige op het gebied van de gemeentepolitiek en schreef daarover het standaardwerk 'Gemeindeleute' over rode en groene alternatieven in de gemeentepolitiek in de Duitse Bondsrepubliek. In 1989 stapte hij uit de DKP. Tussen 2001 en 2006 zat hij, zelf partijloos, voor de lijst van de Partei des Demokratischen Socialismus (PDS) in de gemeenteraad van Frankfurt. (Tekst: Huub Sanders)
Geplaatst: december 2010
Democratische Partij Azerbeidjan
In de zuidelijke Kaukasus, waar vandaag de dag Georgië, Armenië en Azerbeidzjan liggen, huisde sinds de negentiende eeuw een grote kolonie arbeidsmigranten uit Iran. In 1946, na de val van het door de Sovjet-Unie gesteunde 'Volksbestuur van Azerbeidzjan' in Iran, een structuur die slechts één jaar bestond, verlieten tienduizenden Azerbeidzjani van Iraanse afkomst dit gebied. Als politieke vluchtelingen vestigden zij zich voornamelijk in de Sovjet-Republiek Azerbeidzjan. De gemeenschap van arbeidsmigranten c.q. vluchtelingen binnen deze Sovjet-republiek had een eigen politiek netwerk dat een fascinerend archief bewaarde en vormde. Na de opheffing van de Sovjet-Unie in 1991 raakte het netwerk in ongerede. Lokale Azerbeidzjaanse autoriteiten blokkeerden lange tijd de uitvoer van het archief van deze gemeenschap. Uiteindelijk vond de Midden-Oosten/Centraal Azië regiodesk van het IISG een andere weg om het archief het land uit te krijgen. Met behulp van een plaatselijke handelaar in noten reisde het door de noordelijke Kaukasus, Rusland en de Oekraine naar Polen, vanwaar het via een andere transportlijn uiteindelijk in Rotterdam aankwam. Het archief bevat correspondentie en andere documenten van en over de Democratische Partij Azerbeidzjan in de regio Meshkin, 1945-1946. (Tekst: Touraj Atabaki)
Korte archiefbeschrijving
Geplaatst: december 2010
Spandoek Komitee Zuidelijk Afrika, z.j.
Angola Comité / Komitee Zuidelijk Afrika
In oktober 2010 werd begonnen met de verwerking van archief van de actiegroep die in 1961 werd opgericht ter ondersteuning van de bevrijdingsstrijd in de Portugese koloniën Angola, Mozambique, Guinee-Bissau en de Kaap Verdische Eilanden. In het begin van de jaren '70 werd het Angola Comité bekend door een boycotactie tegen de import van koffie uit Angola. Na de ineenstorting van het Portugese koloniale rijk wijzigde het comité in 1976 de naam in Komitee Zuidelijk Afrika (KZA) en werd het werkterrein verbreed. In de jaren '80 organiseerde het KZA samen met de Werkgroep Kairos en het Shipping Research Bureau een langdurige campagne tegen de olieleveranties aan Zuid-Afrika en de activiteiten van Shell in die regio. Het KZA groeide uit tot een grote actiegroep die publiciteit en politieke druk combineerde met hulpverlening aan de vrijheidsstrijd en ontwikkeling in Zuidelijk Afrika. In 1997 fuseerde het met andere op Zuidelijk Afrika gerichte organisaties tot het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika (NiZa). (Tekst: Kier Schuringa)
Korte archiefbeschrijving (pdf)
Zie voor meer informatie Nederland tegen apartheid, 1948-1994
Geplaatst: december 2010
Berichten uit Buchenwald
Han (Henri) Pieck (1895-1972), communist, spion in dienst van de Sovjet-Unie en kunstenaar, zat sinds 1941 in Buchenwald gevangen. Pieck vertegenwoordigde de Nederlanders in het 12 leden tellende Internationale Kampcomité, de 'Häftlingsselbstverwaltung' die was opgezet door de al eerder geïnterneerde Duitse communisten. Ook was hij lid van het Nederlandse Kampcomité. Veel stukken komen direct uit de tijd van de bevrijding van Buchenwald (11 april 1945), bijvoorbeeld teksten van omgeroepen berichten. Op dat moment huisden er nog zo'n 21.000 gevangenen van diverse nationaliteiten. Het Nederlandse comité vergaderde in april 1945 dagelijks en de notulen zitten in het archief. Het werkte plannen uit voor de oprichting van een radicale volkspartij en stelde conceptbrieven daarover op aan koningin Wilhelmina. Het archiefje, een schenking van Igor Cornelissen, bevat ook enige naoorlogse ingekomen brieven van kameraden van weleer, die vrijwel allen klagen dat Pieck nooit terug schreef. (Tekst: Margreet Schrevel)
Korte archiefbeschrijving
Geplaatst: december 2010
Piet van Staveren
Via Joop Morriën ontving het IISG een kleine maar mooie aanvulling op het archief van Piet van Staveren (Rotterdam, 1925). Van Staveren liep tijdens de eerste politionele actie in juli 1947 naar de Indonesische kant over. Na zijn arrestatie in september 1949 werd hij op transport gesteld naar Nederland en tot zeven jaar veroordeeld. Zomer 1954 mocht hij de gevangenis van Leeuwarden verlaten.
De aanvulling bevat o.a. stukken over de kandidatuur van Van Staveren voor de CPN bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1952. Andere stukken gaan over ten behoeve van Van Staveren ingediende gratieverzoeken maar het mooist zijn enkele brieven die Van Staveren bij zijn vrijlating in 1954 ontving. Zo feliciteerde CPN-voorman Paul de Groot hem met zijn ontslag uit de gevangenis. De Groot verwoordde het aldus: "De naam van Piet van Staveren is voor het Indonesische volk een blijvend teken van het bestaan van goede Nederlanders, die hun vrienden zijn". Van Staveren ontving ook felicitatiebrieven van de Serikat Buruh Pekerdjaan Umum (SBPU) en de Sentral Organisasi Buruh Seluruh Indonesia (SOBSI), beide Indonesische vakbondsorganisaties. (Tekst: Bouwe Hijma)
Korte archiefbeschrijving
Geplaatst: december 2010
Van Eeden (met hoed) op Walden
Gemeenschappelijk Grondbezit
Het IISG ontving een belangrijke aanvulling op het archief van de Vereniging Gemeenschappelijk Grondbezit. De GGB was in 1901 opgericht door Frederik van Eeden. Diens kolonie Walden in Bussum vervulde een voortrekkersrol in de GGB. Het idee was grond en productiemiddelen in gemeenschappelijk bezit en gebruik te brengen. Het archief geeft een beeld van een beweging in de kinderschoenen. De aanvulling behelst onder meer notulenboeken van de vergaderingen van het hoofdbestuur (1916-1931), handgeschreven jaarverslagen, berichten van de bij het GGB aangesloten groepen en bij Frederik van Eeden ingekomen brieven (1903-c 1916), bijvoorbeeld over de krakkemikkige aardappelteelt op kolonie Walden. Interessant zijn de vele ingevulde formulieren na een enquête onder vermeende sympathisanten over hun denkbeelden, werkzaamheden, inkomen, werktijden et cetera (1919). (Tekst: Margreet Schrevel)
Korte archiefbeschrijving
Geplaatst: december 2010
Archief Walter Kendall
In februari 2010 verwierf het IISG het omvangrijke archief van Walter Kendall. Kendall (Londen 1926) combineerde zijn leven lang activisme met serieuze wetenschappelijke ambities. Hij ging op zijn achttiende werken op het 'Ministry of Economic Warfare'. Tegelijkertijd was hij activist voor de Union of Shop, Distributive and Allied Workers en de Labour Party. In de jaren zestig leidde hij het blad Voice of the Unions en kreeg hij een beurs voor het Ruskin College in Oxford. In 1969 verscheen The Revolutionary Movement in Britain 1900-1921. The Origins of British Communism. Tot aan zijn dood werkte hij aan het ongepubliceerd gebleven 'The World Revolution, the Russian Revolution and the Communist International 1898-1935'. Het archief bevat de honderden artikelen die Kendall voor veel verschillende bladen schreef. Naast het schrijven van boeken en talloze artikelen was Kendall op vele fronten actief. Zo bevat zijn archief correspondentie van een campagne midden jaren vijftig om de in de Siberische Gulag opgesloten Britse zeeman en communist Len Wincott vrij te krijgen, en documenten over de Britse Polish Solidarity Campaign begin jaren tachtig. In oktober 2003 overleed Kendall na een langdurig ziekbed.
Geplaatst: juni 2010
Brieven van Indiëganger Margot de Jonge van Zwijnsbergen, 1847-1850
Een roodlederen bandje met op de rug 'Souvenir précieux' bevat de gekopieerde brieven die Margot de Jonge van Zwijnsbergen (1819-1850) vanuit Nederlands-Indië schreef aan haar hartsvriendin Marie Bichon Visch. Margot, die net als Marie van adellijke komaf was, schreef vaak in het Frans. In 1847 was Margot haar man, die deel uitmaakte van de hofhouding van de gouverneur-generaal, naar Indië gevolgd. De Jonge schreef over haar dagelijkse besognes en uitstapjes, klaagde over de mensen in haar omgeving en zong de loftrompet van het landschap. Bang was ze voor de 'slechte voorbeelden' van seksuele vroegrijpheid uit de Indische samenleving die haar dochtertje Augusta dagelijks kreeg voorgeschoteld. De dochter werd daarom teruggestuurd naar Nederland. Margot overleed in 1850, precies een maand na de dood van haar man. Vriendin Marie Bichon maakte voor hun verweesde dochter een album ter herinnering aan haar ouders, dat nu dus op het IISG berust.
Geplaatst: juni 2010
Archief Hazel Elfriede Rosenstrauch
In januari 2010 verwierf het IISG een klein maar interessant archief van Hazel Elfriede Rosenstrauch. Rosenstrauch (Londen 1945) groeide op in Wenen en studeerde in Berlijn waar ze betrokken raakte bij de studentenbeweging. Op 2 juni 1967 werd de student Benno Ohnesorg tijdens een demonstratie tegen het bezoek van de sjah van Iran doodgeschoten door een West-Berlijnse politieman, die naar decennia later bleek ook in dienst was van de Oost-Duitse geheime dienst, de Stasi. Rosenstrauch startte een juridische procedure waarbij zij de legitimiteit van het dragen van wapens door de West-Berlijnse politie zonder uitdrukkelijke toestemming van de Geallieerden betwistte. Ook eiste zij vergoeding van letselschadekosten en smartengeld en vervolging van de politieagent, die haar met de wapenstok geslagen had. Het juridische steekspel sleepte enkele jaren.
Geplaatst: juni 2010
Wibauts plu en wandelstok
Het SDAP kopstuk Florentinus Marinus Wibaut staat vaak afgebeeld met een hoed, wandelstok of paraplu. Zijn standbeeld aan de Amsterdamse Wibautstraat vormt daarop geen uitzondering. Wibaut in 1925 met wandelstok. Na zijn overlijden in 1936 kreeg de 'juffrouw in de huishouding' van de familie Wibaut zijn laatste wandelstok en de paraplu cadeau. Via haar zoon en vervolgens onze contactpersoon van de oud-AJC'ers duiken na 74 jaar plotseling deze attributen op. Ze hebben inmiddels een mooie plek gekregen in de buurt van voorzittershamers, asbakken, dodenmaskers en asurnen van andere prominente socialisten.
Geplaatst: juni 2010
Nomadische volkeren in Europa
De collectie Josephine Verspaget (geboren 1946) biedt een rijke documentatie over Roma, woonwagenbewoners en andere nomadische groeperingen in Europa vanaf eind jaren '80 tot heden. Verspaget was jaren lang woordvoerder ontwikkelingssamenwerking voor de Tweede Kamerfractie van de PvdA. Ook was ze lid van het Comité van Experts over Roma-aangelegenheden voor de Raad van Europa. De documentatie - rapporten, jaarverslagen, scripties, genotuleerde besluitvormingsprocessen, belicht zowel de beleidskant als de beeldvorming rond 'zigeuners' en etnische minderheden. De collectie sluit naadloos aan bij het archief van de Stichting Lau Mazirel en de collectie Zigeunerleven in Nederlandse kinderboeken
Twee uitersten uit de collectie Verspaget:
