AHF en Ben van Meerendonk

Foto's

In de vitrine van het antiquariaat stonden twee onweerstaanbare foto's. Op de ene foto waren F. Bordewijk en Anna Blaman zichtbaar, terwijl ze een toost uitbrachten bij de toekenning van de PC Hooftprijs aan Blaman in 1957. De humor van de foto zat in het gebaar van Blaman: ze had geen glas vast, ze deed met haar lege hand alleen alsof.
Op de andere foto stond Jan Wolkers. In een leren jack had hij, ernstig kijkend, plaastgenomen voor de gevel van het Aletta Jacobshuis waarin - blijkens het naambord - toen ook de roemruchte Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming (NVSH) was gevestigd. De foto bleek in november 1963 genomen, Wolkers was toen 38 jaar en had met zijn eerste drie boeken zijn reputatie gevestigd als auteur die de natie seksueel danig hervormde.

Ik kocht de foto van Wolkers voor 95 gulden, niet zozeer omdat ze goedkoper was dan de andere (het scheelde f 45,-), maar omdat ze als tijdsbeeld treffender was. Beide foto's bleken gemaakt door Ben van Meerendonk. Wie was dat ook al weer?
Ach, natuurlijk, die fotograaf die vooral in de jaren vijftig en zestig naam maakte met foto's van beroemdheden. Jayne Mansfield, staand op de bureaus van De Telegraaf-redactie - een foto die de hoofdredactie niet durfde te plaatsen; Abe Lenstra met zijn vrouw aan de afwas; Sinatra en Ava Gardner bij een tussenstop op Schiphol - een van de beste foto's van dit liefdespaar. Het zijn allemaal gave voorbeelden van celebrity-fotografie.

Ik ging op zoek naar ander materiaal van Van Meerendonk. Zijn uitgebreide archief bleek te berusten bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam. Daar ligt ook een exemplaar ter inzage van het enige fotoboek dat van hem bestaat: Vroeger, toen alles nog leuk was... (uit 1994). Het boek is allang uitverkocht, een herdruk wordt niet overwogen. Jammer, want Van Meerendonk - inmiddels een man van 87 jaar - was een buitengewoon knap fotograaf.
Evenals zijn oud-collega Sem Presser wordt hij in artistiek opzicht minder hoog aangeslagen dan documentaire-fotografen als Oorthuys, Besnyö en Van Moerkerken, maar bladerend door zijn boek werd ik juist getroffen door de afwezigheid van kunstzinnige pretentie. Hier was een fotograaf aan het werk die niet vies was van de triviale werkelijkheid om de eenvoudige reden dat hij er zijn brood mee moest verdienen. Van Meerendonk was geen kunstenaar, maar een fotojournalist die, zonder het opzichtig te willen, een interessant beeld geeft van zijn tijd.
Hij fotografeerde ook veel straattaferelen en bijeenkomsten, maar zijn portretten zijn me het dierbaarst. Van zijn hand is de mooiste foto van Nescio die ik ken. Het is juni 1958 - drie jaar voor zijn dood - en de schrijver zit verdroomd starend in zijn huiskamer, een boek van Simone de Beauvoir ('La Longue Marche', een reisboek over China) op zijn schoot. Ja, van deze foto zou ook Jan Wolkers het verloren hebben als ze in die vitrine had gestaan.

Overgenomen uit: NRC Handelsblad, 23 februari 2001