De acetaat-collectie

Sinds 1990 is het IISG in bezit van het omvangrijke fotoarchief van het AHF. Al bij de ordening bleek dat een aanzienlijk deel van het archief, namelijk de 4x5 inch vlakfilm acetaat negatieven, snel in kwaliteit achteruitging. Dit proces wordt aangeduid als het azijnzuur-syndroom.
Veel materiaal is sindsdien afgedrukt, waarna het negatief soms al na enkele maanden onbruikbaar werd. Lang niet àlles is echter afgedrukt, aangezien de kosten daarvan bijzonder hoog oplopen. Besloten werd om deze negatieven te dupliceren op polyester kleinbeeldfilm. Volgens de huidige inzichten blijft dit soort film onder normale klimatogische omstandigheden een paar eeuwen goed. In de maanden april-juni 2003 werden de aanwezige 11730 negatieven geselecteerd op schade: 8202 negatieven waren schadevrij, 3528 stuks vertoonden diversen vormen van schade, waaronder de meeste lijden aan "tunneling" (zie afbeelding hiernaast).

Om de urgentie van deze duplicering aan te geven: tussen juni 2003 en de uiteindelijke duplicering eind december 2003 waren inmiddels 55 negatieven, die eind juni 2003 dus nog schadevrij waren, aangetast door het azijnzuur-syndroom. Uiteindelijk konden 8147 4x5 inch acetaat negatieven, dankzij een bijdrage van de "Vrienden van het IISG" worden gedupliceerd op de nieuwe stabiele drager.

Nadat ruim 8000 negatieven zijn gedupliceerd, is er dit jaar ook een kleine selectie van 50 reeds aangetaste 4x5 inch negatieven gerestaureerd. Negatieven bestaan simpel gezegd uit twee lagen. In het geval van de 4x5 inch acetaat negatieven gaat het om een emulsie van gelatine waarop de afbeelding staat en een drager van acetaat. (zie afbeelding hieronder, de acetaatzijde van negatiefnummer 15572 - Groenteman Bergsma; ga met de cursor over de afbeelding om de emulsiezijde te zien).

Door klimatologische omstandigheden, ouderdom en een intern proces, krimpt de acetaatdrager ten opzichte van de emulsie en ontstaan er eerst luchtbelletjes, acetaatdruppeltjes en uiteindelijk hele tunnels op het negatief ("tunneling").
Ondanks de hopeloze staat waarin deze beschadigde negatieven zich bevinden is de kans op volledig herstel bijna 100%. Heel summier is het proces van restauratie (ook wel "stripping" genoemd) als volgt: in een bepaalde chemische oplossing wordt de fotografische gelatine emulsie gescheiden van de acetaat-drager. Vervolgens wordt het lapje gelatine emulsie in water gedoopt en op een nieuwe drager van polyester gelegd, waarbij de zelfhechtende werking van de gelatine er voor zorgt dat de emulsie vast blijft zitten op het polyester. Gezien de arbeidsintensiviteit van dit werk en dus de hoge kosten is het onmogelijk alle aangetaste negatieven te restaureren. De huidige selectie van gerestaureerde negatieven bevat een aantal veel gevraagde opnames (bijvoorbeeld Jayne Mansfield op de redactietafel van de Telegraaf) en een groot aantal nooit eerder afgedrukte opnames van mensen in hun dagelijks werk.
Het dupliceren en restaureren is uitgevoerd door Michiel Kort, foto-restaurator te Amsterdam.

Hieronder staan een aantal afbeelding vóór en ná de restauratie (beweeg de cursor over het aangetaste negatief en zie de afbeelding na het stripping-proces).

Groenteman Bergsma. Amsterdam - 27 november 1958. Opdracht: De Tijd.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 15572

Kok in de keuken. Amsterdam - 23 oktober 1951. Opdracht: De Telegraaf.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 09953

Jayne Mansfield op de redactietafel van De Telegraaf. Amsterdam - 10 oktober 1957. Opdracht: De Telegraaf.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 14731

Zetter aan 'het steen'. Amsterdam - 5 oktober 1951. Opdracht: De Tijd.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 09893

Schoorsteenveger op het dak. Amsterdam - 24 juni 1953.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 11628

Louis van Gasteren en William Harper. 7 maart 1958. Opdracht: De Telegraaf.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 15060

Non fotografeert mgr. Dodewaard bij jubileum klooster Lauriergracht. Amsterdam - 15 september 1958. Opdracht: De Tijd.
Collectie Algemeen Hollands Fotopersbureau / Ben van Meerendonk - negatiefnummer 15369