Bijzondere werken belicht

Pantagruel zieltogende

Introductie

De imaginaire reuzen Pantagruel en Gargantua, hoofdrolspelers in de hilarische verhalen van humanist, arts en schrijver François Rabelais, zijn in de zeventiende eeuw algemeen bekende karakters, zeer geschikt om voor propagandadoeleinden te gebruiken.

Dat gebeurde in een reeks pamfletten van de zeventiende-eeuwse kunstenaar Romeyn de Hooghe (1645-1708). Een interessant voorbeeld uit deze reeks is het pamflet 'Pantagruel zieltogende' uit 1690 (signatuur AB E 3239), dat in het hierna volgende artikel uitgebreid wordt besproken door prof.dr. André Hanou, emeritus hoogleraar Oudere letterkunde Nederlands (Radboud Universiteit Nijmegen).

In het pamflet wordt het streven naar de macht in Europa van de Franse koning Lodewijk XIV op de hak genomen. Het pamflet handelt over de aanvankelijke vreugde van de Fransen over de vermeende dood op het slagveld van koning-stadhouder Willem III. Die vreugde was groot. De burgers van Parijs werden zelfs 's nachts door hun wijkcommissarissen wakker geklopt om verplicht een feestje te vieren. Groot was echter de schrik bij de Fransen toen bleek dat de verhalen over de dood van Willem III niet waar bleken te zijn. De afbeelding in het pamflet toont hoe geschokt het Franse hof was na het bericht dat Willem nog leefde.

Het artikel geeft een uitgebreide toelichting op de betekenis van de prent en de rol van de daarop afgebeelde figuren. Lodewijk XIV en Willem III hadden niet alleen verstand van oorlogsvoering maar zagen ook de waarde in van propaganda door middel van de drukpers. De auteur laat zien dat het pamflet duidelijk bedoeld is om de Nederlandse lezers een hart onder de riem te steken en belicht kort de manier waarop Romeyn de Hooghe - in dienst van Willem III - dit met zijn propagandistische pamfletten probeerde te bereiken.

Meer over François Rabelais en de karakters uit zijn boeken vindt u op de website van de Rabelais-club 'Fay ce que vouldras'.