Achtergrond-informatie bij de collectie anti-apartheid en Zuidelijk Afrika

Voor geïnteresseerden in met name de Nederlandse bijdrage aan de internationale solidariteitsbeweging met de anti-apartheids en nationale bevrijdingsstrijd in Zuidelijk Afrika wordt hier een eerste selectie informatiebronnen gepresenteerd die kunnen dienen als achtergrond bij de archieven en documentaire collecties van de vroegere anti-apartheidsgroepen die door het NiZA aan het IISG zijn overgedragen.

Webdossier

Allereerst een webdossier Nederland tegen apartheid, 1948-1994, over de geschiedenis van de rijk geschakeerde Nederlandse solidariteitsbeweging met Zuidelijk Afrika en de strijd tegen de apartheid. Dit dossier, dat een aantal jaren geleden werd vervaardigd voor de website van het Nederlands instituut voor Zuidelijk Afrika, werd in het voorjaar van 2009 door de samensteller, Richard Hengeveld, geheel herzien en van een aantal aanvullende illustraties voorzien. Het dossier bevat een chronologisch overzicht van de Nederlandse anti-apartheids bewegingen en aktiviteiten, alsmede een lijst met honderden, meest lokale anti-apartheids initiatieven uit de tweede helft van de vorige eeuw.

Publicaties

In Zuid-Afrika wordt door de South Africa Democracy Education Trust (SADET) een serie studies gepubliceerd over de geschiedenis van de bevrijdingsstrijd van Zuid-Afrika en de internationale solidariteits-beweging onder de titel The Road to Democracy.
De eerste twee volumes daarvan behandelden het binnenlandse verzet in de 60er en 70er jaren en in 2008 werd volume 3 (in twee delen) gepubliceerd over de internationale solidariteit met de strijd tegen de apartheid onder de titel The Road to Democracy in South Africa, Volume 3, International Solidarity.
In het eerste deel daarvan komen met name de bijdragen van de Verenigde Naties en (de anti-apartheids bewegingen in) de West-Europese landen aan de orde. De vroegere KZA-voorman Sietse Bosgra schreef voor dit boek het hoofdstuk over Nederland onder de titel From Jan van Riebeeck to solidarity with the struggle: The Netherlands, South Africa and apartheid (pdf, 4,4Mb). Ex-Boycot Outspan Aktie voorman Esau du Plessis schreef onlangs een open brief met een serie kritische opmerkingen over Sietse Bosgra's hoofdstuk in de SADET-studie die wij hierbij tevens ter informatie aanbieden: Open letter Esau du Plessis (pdf, 1,2Mb).
In juli 2009 produceerde Esau du Plessis tevens een uitgebreid overzicht van de boycotactie tegen de Zuid-Afrikaanse Outspan sinaasappelen en de eerste jaren (1973-1974) van de Boycot Outspan Actie (BOA) in Nederland onder de titel: The story of Outspan oranges in The Netherlands and the campaign of the Boycott Outspan Action (BOA)(pdf 218Kb).

In 2001 publiceerde de Zuid-Afrikaanse onderzoekster Genevieve Lynette Klein aan de Universiteit van Pretoria een studie over de rol van de anti-apartheidsorganisaties in Nederland van 1960 tot 1995: De strijd tegen apartheid - The role of the anti-apartheid organisations in The Netherlands 1960-1995 (124 p.; pdf, 526Kb).

Roeland Muskens schrijft op dit moment een proefschrift over de Nederlandse strijd tegen de apartheid. Op basis van gesprekken met betrokkenen en uitgebreid archiefonderzoek wordt gekeken in hoeverre de beweging er in is geslaagd de Nederlandse opinie en het Nederlandse beleid ten opzichte van de apartheid in Zuid-Afrika te beïnvloeden. Promotoren zijn prof dr Jan-Willem Duyvendak (UvA) en prof dr Lex Heerma van Voss (IISG). Het project wordt gefinancierd door een aantal Nederlandse organisaties die een rol hebben gespeeld in de Nederlandse strijd tegen apartheid. Roeland Muskens is verbonden aan onderzoeksbureau Wereld in Woorden in Amsterdam/Haarlem. De uitgave van het proefschrift staat gepland voor de tweede helft van 2010. Meer informatie: r.muskens@chello.nl.

In de jaren na 1994 werden in Nederland meerdere publicaties uitgebracht die informatie verschaffen over de relaties tussen Nederland en Zuidelijk Afrika en met name de rol van de anti-apartheid en solidariteits-organisaties daarin. Van een aantal daarvan zijn via de archivaris van de anti-apartheid en Zuidelijk Afrika collectie nog exemplaren te verkrijgen (tegen verpakkings- en verzendkosten). Informatie:
Het gaat daarbij om de volgende publicaties:

• Lauriergracht 116: Anti-Apartheids Beweging Nederland 1971-1994 (uitgave AABN, 1994, 110 p.)
• Embargo: apartheid's oil secret revealed (edited by R. Hengeveld and J. Rodenburg, Shipping Research Bureau; Amsterdam University Press, 1996, 399 p.)
• De vinger op de zere plek: solidariteit met Zuidelijk Afrika 1961-1996 - m.n. over Angola Comité/Komitee Zuidelijk Afrika (Jos van Beurden en Chris Huinder; uitgave Babylon - De Geus, 1996, 208 p.)
• Het stormt in mijn hart: Nederland - Zuid-Afrika selectieve bibliografische notitie (Erik van den Bergh; South African Embassy: Information Series No.14, 2000, 68 p.)
• Brothers from the West: solidarity in the Netherlands with Mozambique 1962-2005 = Irmãos do ocidente: Solidariedade na Holanda com Moçambique 1962-2005 (uitgave Arquivo Histórico Moçambique i.s.m. NiZA en Hivos, 2005, 71 p.)
• Namibia and The Netherlands: 350 years of relations (edited by Huub Hendrix; uitgave Nederlandse ambassade in Windhoek, Namibië, 2006, 156 p.)
• Onvermoede banden: dertig jaar diplomatieke betrekkingen tussen Angola en Nederland = Ligações inesperadas: trinta anos de relações diplomáticas entre Angola e os Países Baixos (uitgave Nederlandse ambassade in Luanda, Angola, 2006, 124 p.)

Links

Enkele belangrijke websites met archieven en andere informatie over de geschiedenis van de anti-apartheids en vrijheidsstrijd in Zuidelijk Afrika en het internationale solidariteitswerk daarmee.

• African Activist Archive Project (USA):
  Archiefproject over het solidariteitswerk in de Verenigde Staten met de strijd in Afrika tegen kolonialisme en apartheid in de tweede helft van de 20ste eeuw, met archiefmateriaal, documentatie, posters, buttons (waaronder een ruime selectie van buttons uit de NiZA collectie), foto's, etc. Daarnaast bevat de website een zeer uitgebreide lijst met 'gerelateerde sites' (met links en korte beschrijvingen van deze websites).
• African National Congress + Anti-Apartheid and Solidarity Movements:
  Dit deel van de ANC website bevat een groot aantal documenten over de geschiedenis van het African National Congress, de internationale anti-apartheids en solidartiteitsbeweging met de bevrijdingsstrijd in Zuid-Afrika en biografieën van belangrijke personen uit de Zuid-Afrikaanse bevrijdingsstrijd.
• Aluka Struggles for Freedom in Southern Africa collection:
  Een online bibliotheek met meer dan 180.000 pagina's documenten en afbeeldingen over de vrijheidsstrijd in Zuidelijk Afrika (waaronder enkele tientallen publicaties uit de door het NiZA aan het IISG overgedragen documentatie). Toegang tot full-text documenten alleen tegen betaling (behalve voor onderwijs- en andere non-profit instellingen in Afrika). Aluka wordt in 2009 geintegreerd in JSTOR. Een soortgelijke website met gedigitaliseerde periodieken m.b.t. de anti-apartheidsstrijd in Zuid-Afrika is DISA.
• Digital Innovation South Africa (DISA):
  DISA is eenn vrij toegankelijke online bron voor (wetenschappelijk) onderzoek over de sociaal-economische geschiedenis van Zuid-Afrika en m.n. de strijd tegen de apartheid vanaf 1950 tot de eerste democratische verkiezingen in 1994. De website bevat zowel archiefmateriaal als periodieken, muziek, videos, posters en andere multi-media bronnen.
• Nelson Mandela Foundation, Anti-Apartheid Movement archives:
  Het Memory Centre van de Nelson Mandela Foundation in Johannesburg biedt een ruime selectie van vindplaatsen van archieven over internationale anti-apartheidsactiviteiten. Het materiaal is georganiseerd per land met een onderscheid tussen specifieke anti-apartheidsbewegingen en andere organisatiies, aangevuld met secties over regionale en internationale organisaties.
• No Easy Victories:
  Deze website van Willliam Minter e.a. Amerikaanse activisten bevat niet alleen grote delen van het boek No Easy Victories: African Liberation and American Activists over a Half Century, 1950-2000, maar ook een zoekmogelijkheid voor het Internet die prioroteit geeft aan informatie over de geschiedenis van de bevrijdingsstrijd in Zuidelijk Afrika: Smart Search Southern Africa Liberation History.
• Nordic Documentation on the Liberation Struggle in Southern Africa Project:
  Deze website van het Nordiska Afrikainstitutet in Uppsala concentreert zich op de rol van de Scandinavische landen in de geschiedenis van de nationale bevrijdingsstrijd in Zuidelijk Afrika en bevat zowel archieven, interviews, audio-visueel materiaal, etc. als een verzameling links naar andere websites op dit onderwerp.
• South African History Archive:
  Het South African History Archive (SAHA) is een onafhankelijk archief over en voor de strijd tegen onrechtvaardigheid in Zuid-Afrika, gevestigd op de Universiteit van de Witwatersrandd in Johannesburg. SAHA heeft o.a. collecties over het United Democratic Front (UDF) en de Waarheidscommissie (TRC).
• South African History Online:
  South African History Online (SAHO) is een non-profit project om de informatie over en studie van de Zuid-Afrikaanse geschiedenis te stimuleren, waarbij de geschiedenis van de anti-apartheidsstrijd uiteraard een belangrijke plaats inneemt. De website is daarbij hun belangrijkste informatie en communicatie-middel.