Anarchisme

Hoewel Posthumus zelf sociaal-democraat was, realiseerde hij zich van meet af aan dat het belangrijk was ook andere dan socialistische modellen van maatschappelijke ordening te bestuderen. In zijn verzamelactiviteit was hij ideologisch neutraal en werd hij uitsluitend gedreven door wetenschappelijke nieuwsgierigheid - een standpunt dat het IISG nog steeds huldigt. Dat verklaart ook hoe het Instituut de belangrijkste bewaarplaats ter wereld van de geschiedenis van het anarchisme kon worden. Cruciaal daarvoor was de verwerving van de enorme verzameling van Max Nettlau. Het was voor Posthumus niet gemakkelijk de grote ondernemers in het NEHA-bestuur van het belang hiervan te overtuigen, wat een argument was voor de schepping van een nieuw, internationaal instituut. In Nettlau's verzameling bevonden zich ook de papieren van veel beroemde anarchisten, zoals de Rus Michail Bakunin (40-41). Dat bracht weer andere anarchisten, zoals Emma Goldman (42) en Aleksandr Berkman, op het idee hun stukken eveneens aan het IISG te schenken.

Het anarchisme is een uiterst veelvormig verschijnsel, waarvan alle belangrijke stromingen in de collectie van het IISG vertegenwoordigd zijn. Men vindt er 'propagandisten van de daad', voor wie de bom het nuttigste wapen in de klassenstrijd was (43); de vreedzame stichters van egalitaire communes (44); kleine groepen intellectuelen en kustenaars uit landen als China en Japan (45); maar ook de anarchistische massabewegingen die in Rusland, Italië, en met name in de Spaanssprekende wereld hebben bestaan. Anarchisten en anarcho-syndicalisten speelden vanaf eind negentiende eeuw een grote politieke en maatschappelijke rol in Spanje, totdat zij in de Spaanse Burgeroorlog zowel Franco's fascisten als de communisten tegenover zich vonden (46-47). Maar ook in Latijns-Amerika, en in het bijzonder in Argentinië, is de anarchistische beweging vanaf 1880 een halve eeuw of langer toonaangevend geweest (48).