Globalisering, anti-globalisering en alterglobalisering

De globalisering van het onderzoek en verzamelen van het IISG staat niet op zichzelf. Het woord 'globalisering' ligt aan het begin van de eenentwintigste eeuw iedereen in de mond bestorven - of het nu gaat om de mondiale economische crisis, de verschuivingen van macht en arbeid van West naar Oost, de snelle groei van wereldbevolking en wereldsteden, of de opwarming van de aarde, die niet voor niets ‘global warming’ genoemd wordt. Een belangrijk aspect is ook de massale migratie van mensen op zoek naar nieuwe grond, meer of beter betaalde arbeid, meer vrijheid, of een combinatie hiervan. Migratie van ideeën en goederen hoort daarbij.

In historische instituten aan de universiteiten is wereldgeschiedenis (world history en global history) een van de snelst groeiende vakken. Dat blijkt uit het succes van twee gespecialiseerde tijdschriften op dit gebied, maar ook uit de aandacht ervoor in tijdschriften die zich voorheen vooral tot nationale onderwerpen beperkten. Het onderzoek maakt steeds vaker expliciete en systematische vergelijkingen tussen landen en streken wereldwijd, bij voorbeeld ter verklaring van economische ongelijkheid. Ook de onderzoeksafdeling van het IISG en zijn tijdschrift, de International Review of Social History, wijden zich hieraan. Daarnaast is ook migratiegeschiedenis wereldwijd een speerpunt van het onderzoek geworden, naast de vergelijking van arbeidsomstandigheden, arbeidsverhoudingen en organisatievormen.

In feite is 'globalisering', in de zin van een toenemende verwevenheid van de menselijke gemeenschappen die de wereld bevolken, een vele eeuwen geleden begonnen proces. Het is versneld door de trek van mensen op zoek naar geluk en van kapitaal op zoek naar rendement, door kolonialisme en imperialisme, en door het universalisme van de idealen van de Franse Revolutie. In de IISG-verzameling vindt het zijn neerslag zowel in de 'klassieke' collectie als in nieuwer materiaal van en over bewegingen op het gebied van politieke hervormingen, mensenrechten of milieu.