Homoseksualiteit in Nederland in de 20e eeuw

In de loop van 2004 werden door het IISG drie onderzoeken naar homoseksualiteit in Nederland in de twintigste eeuw gestart.

Anna Tijsseling begon in februari met een promotieonderzoek naar de vervolging en repressie van homoseksuelen in Nederland voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (pdf, 211 Kb). Om de strafvervolging tijdens de oorlog in reliëf te plaatsen, zal zij ook kijken naar de positie van homoseksuelen en de repressie van homoseksueel leven in de jaren voor (1911-1940) en na (1945-1970) de oorlog. Haar onderzoek zal in 2009 afgerond worden.

Theo van der Meer begon in september met zijn onderzoek naar castratie van homoseksuelen (pdf, 53 Kb) . Doel van het onderzoek is te analyseren hoe castratie in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog is ingezet als repressiemiddel tegen homoseksuelen en de gevolgen die dit voor betrokkenen had. Zijn onderzoek beslaat de periode vanaf het begin van de discussie over castratie (ongeveer 1930) tot en met het einde van de castratiepraktijk in 1968. Het onderzoek werd voltooid in 2007.

Marian van der Klein maakte het team compleet toen zij in november begon met haar onderzoek naar homoseksuelen in de collectieve herinnering aan de Tweede Wereldoorlog (pdf, 43 Kb). Zij besteedde aandacht aan vijftig jaar beeldvorming over homoseksuele oorlogservaringen. Haar onderzoek werd voltooid in 2007.

De vervolging tijdens de Duitse bezetting was specifiek gericht op homoseksuele mannen. In tegenstelling tot de vooroorlogse Nederlandse wetgeving, was de Duitse wetgeving repressiever tegen homoseksuele contacten tussen mannen dan tussen vrouwen. In ieder van de onderzoeken zal aan de orde worden gesteld in hoeverre de positie van homoseksuelen mannen en vrouwen verschilde of overeenkwam.

Gezamenlijk beslaan de onderzoeken dus een groot deel van de twintigste eeuw vanaf 1911. Zij concentreren zich op de Tweede Wereldoorlog. De onderzoeken worden gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, op basis van een kabinetsbesluit van 8 februari 2001 om geld uit te trekken voor nadere geschiedschrijving van homoseksualiteit in Nederland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Met vertegenwoordigers van het Breed Homo/Lesbisch Platform sprak de overheid af het geld te besteden aan een aantal onderzoeken naar de positie van homoseksuelen in Nederland in de periode rond de Tweede Wereldoorlog, de reconstructie van de bibliotheek van de homoseksuele voorman jhr J.A. Schorer en het treffen van voorzieningen om de onderzoeksresultaten en de bibliotheek toegankelijk te maken. Het ministerie stelde de Commissie Rechtsherstel Homoseksuelen Tweede Wereldoorlog in, die adviseerde om drie onderzoeken onder te brengen bij het IISG.
Het onderzoek wordt begeleid door een begeleidingscommissie, waarvan deel uitmaken B. Bijl, J.C.H. Blom, Y. Buruma, S. Faber, K. Hofmeester, S. Plantinga, M. Schraal en J. Schuyf. Bij het IISG wordt het onderzoek gesuperviseerd door Lex Heerma van Voss.
Meer informatie op de website van het Kenniscentrum lesbisch en homo-emancipatiebeleid.

Publicaties en presentaties

• Marian van der Klein, De homo commemorans en de bezetting: kanttekeningen bij een dominant discours. Presentatie, mei 2006, Westerbork. Zie de website: Wie kan ik nog vertrouwen? Homoseksueel in nazi Duitsland en bezet Nederland.
• Marian van der Klein, Theo van der Meer, Gevangen in Slachtofferschap. Homoseksualiteit en de Tweede Wereldoorlog. In De Gids, 170e jrg. (2007) no. 1, pp. 73-84. (pdf, 79 Kb)
• Theo van der Meer, Eugenic and sexual folklores and the castration of sex offenders in the Netherlands (1938-1968). In Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences, Vol. 39 (2008) no. 2., pp. 195-204. (pdf, 355 Kb)
• Anna C.M. Tijsseling, Social responses to illicit sexual contacts - Hesitations in the prosecution of homosexuals, 1911-1960. Paper voor de European Social Sciences and History Conference, maart 2006, Amsterdam. (pdf, 58 Kb)
• Anna C.M. Tijsseling, Professional intervention in sex crime - Policing and expert witnessing hetero- and homosexual sex crimes. Paper voor de conferentie Thinking Gender – The NEXT Generation, juni 2006, University of Leeds. (pdf, 189 Kb)
• Anna C.M. Tijsseling, Frictions in Sex Crimes - The Peculiarities of Guilt-attribution Practices, The Hague (1911-1960). Paper voor Women’s Studies Open Forum, april 2007, University of Limerick. (pdf, 98 Kb)
• Anna C.M. Tijsseling, A sincere belief in Dracula - Debunking the History of the Dutch Prosecution of Homosexuality. Paper voor de European Social Sciences and History Conference, februari 2008, Lissabon. (pdf, 92 Kb)